CPB: 'Overheid moet macht van oligopolies breken'

De overheid moet meer maatregelen nemen om de macht te kraken van oligopolies, een monopolievorm waarbij de markt door slechts enkele ondernemers wordt beheerst....

Dat is de centrale conclusie van een studie van het Centraal Plan Bureau (CPB) naar oligopolies. In de benzinemarkt, de energiesector, de bankensector en de mobiele belmarkt kan nu een beperkt aantal aanbieders vaak ongestoord de prijzen dicteren.

De overheid poogt met toezicht de macht van monopolies (KPN, NS en stroombedrijven) te beteugelen, maar laat oligopolies nog ongemoeid, stelt het CPB.

Het planbureau heeft vooral gekeken naar sectoren waar een handvol bedrijven de vrije markt kan verstoren. Vooral als nieuwe concurrenten nauwelijks de markt kunnen betreden, dreigt het gevaar van hoge prijzen en slechte dienstverlening.

Volgens het CPB kan de overheid op drie manieren een oligopolie kraken. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) kan allereerst voorkomen dat twee machtige bedrijven fuseren. De NMa hoeft volgens het CPB geen nieuwe bevoegdheden te krijgen om deze taak uit te voeren.

De overheid kan een oligopolie ook 'genezen'. Dat kan zij bijvoorbeeld doen door de drempels voor toetreding van nieuwkomers te verlagen. Zo poogt de staat door de veiling van pompstations langs de snelweg meer concurrentie te creëren. De overheid kan ook periodiek licenties veilen om nieuwkomers een kans te geven.

De staat kan tenslotte ook 'pijnstillers' toedienen. Als voorkomen en genezen moeilijk is en het de maatschappij bovendien te veel geld kost, kan de overheid een oligopolie tolereren. Alleen bij 'ernstige gedragingen' kan de NMa op basis van de mededingingswet ingrijpen.

Voor een goede aanpak van de problemen moet er binnen de overheid een betere afstemming komen, meent het CPB. Tot nog toe vindt beleid over consumenten, ruimtelijke ordening, licenties en uitvoering van de mededingingsbeleid gescheiden plaats. Hierdoor gaan kansen voor verbetering verloren, concludeert het CPB.

De NMa is al 'schoorvoetend' begonnen met uitvoering van de aanbevelingen. Maar volgens het CPB kan de autoriteit hier nog veel verder in gaan.

Niet alle oligopolies hoeven te worden aangepakt, stelt het CPB. Alleen als er reëel gevaar bestaat op ongewenst gedrag, is ingrijpen zinvol.

Het planbureau heeft in zijn studie bijvoorbeeld gekeken naar de bankensector, waar vier grote banken de markt in handen hebben. De problemen in deze sector zijn beperkt, terwijl door kritische consumenten, nieuwe toetreders en nieuwe technologieën nadelen al ten dele zijn opgelost. Het CPB bepleit daarom slechts de aanpak van enkele deelproblemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.