CPB geeft economie een stralend rapport, met enkele kleine waarschuwingen

Het Centraal Planbureau heeft de thermometer in de economie gestoken en komt met een stralend rapport. Toch doemen er wolkjes op aan de strakblauwe lucht. Die kunnen zich nog tot donderwolken ontpoppen, of oplossen en verdwijnen. Vijf groene seinen voor de Nederlandse economie en drie oranje.

De broekriem mag weer los: dit jaar groeit de economie met 3,2 procent en volgend jaar voorziet het CPB 1,9 procent. Foto anp

Groei

De economie ligt op stoom. Dit jaar groeit de economie met 3,2 procent en volgend jaar voorziet het CPB 1,9 procent groei. Daarmee groeit onze economie 0,6 procent harder dan het gemiddelde van alle eurolanden. De hoogconjunctuur is het gevolg van de gunstige internationale conjunctuur, de lage rente, hoge overheidsuitgaven en de opgebloeide woningmarkt.

Werkgelegenheid

Door de bloeiende economie daalt de werkloosheid snel. Dit jaar zijn er nog 355 duizend werklozen, 3,9 procent van de beroepsbevolking. Dat daalt volgend jaar naar 320 duizend werklozen (3,5 procent). Even voor de herinnering: nog maar vier jaar geleden, in 2014, waren 660 duizend mensen werkloos, 7,4 procent van de beroepsbevolking.

Het werkloosheidspercentage dat het CPB volgend jaar voorziet is het laagst sinds 2001 en, lang daarvoor, 1974. In die jaren werd een bodem van 3,3 procent bereikt.

Hogere lonen

Werknemers profiteren van de krapte op de arbeidsmarkt. De cao-lonen gaan omhoog, 2,2 procent dit jaar en 3,2 procent volgend jaar. Bedrijven bieden niet alleen vaker een vast contract aan, maar betalen ook hogere lonen om mensen binnen te halen of te behouden. Door de koppeling van minimumloon en uitkeringen aan de gemiddelde cao-loonstijging, gaan ook die omhoog.

Meer salaris betekent meer geld om te laten rollen; ook dat stimuleert de economie. Dit jaar groeit de consumptie 2,1 procent, volgend jaar 2,5. De inflatie piekt in 2019 op 2,6 procent, oftewel: producten worden duurder. Dat is een eenmalige piek, door ingeboekte verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent. Op papier lijdt de koopkracht daar niet onder omdat er belastingverlaging tegenover staat.

Pensioenen

De voorspellingen van het planbureau bevatten ook goed nieuws voor gepensioneerden. De zogenoemde lange rente, voor leningen met een looptijd van tien jaar of langer, zit sinds het dieptepunt van 2016 in de lift. Toen was die rente 0,3 procent, nu 0,5 procent en volgend jaar naar verwachting 0,9.

Pensioenfondsen berekenen hun financiële positie mede op basis van die rente. Stijgt deze iets, ook al is het de 'lange rente', dan staan de fondsen er snel iets beter voor. Dat is belangrijk met 2020 in het vooruitzicht. In dat jaar moeten pensioenfondsen er goed voor staan, anders dreigen kortingen op de pensioenen. Als de rente echt stijgt, vermindert die dreiging.

Overschot

Voor het vierde jaar op rij kan Nederland volgend jaar een overschot op de begroting turven - de overheid krijgt meer geld binnen dan ze uitgeeft. Het overschot was in 2016 een bescheiden 0,4 procent van de economie, oftewel 2,8 miljard euro.

Vorig jaar piekte het met 1,1 procent, 7,7 miljard euro. Toen werd minder uitgegeven dan was begroot en gemeenten, die ook meetellen bij de overheidsfinanciën, stonden er beter voor dan gedacht. Dit jaar is het overschot iets kleiner (0,7 procent).

De oorzaak is simpel: Het kabinet-Rutte III geeft geld uit: aan onder meer zorg, defensie en onderwijs. De overheidsuitgaven stijgen dit jaar met 3,5 procent en volgend jaar met nog eens 2,4 procent. En ook dat is als kunstmest voor een florerende economie.

Gat in de hand

Dat de overheid de bloeiende economie stimuleert is ook een risico. Het planbureau waarschuwt het kabinet voor het krappe overschot. 'Er worden minder buffers opgebouwd voor minder vette jaren.' Vrij vertaald: als de conjunctuur omslaat, moet weer hard worden bezuinigd op overheidsuitgaven. Denk aan grote uitgavenposten als onderwijs, zorg en sociale zekerheid.

Bovendien twijfelt het planbureau aan de effectiviteit van het stimuleringsbeleid. De extra uitgaven aan het onderwijs zijn bijvoorbeeld bedoeld om meer docenten aan te nemen. 'Daarbij is het de vraag of deze extra werkgelegenheid zich gemakkelijk laat vertalen naar nieuw geworven personeel', schrijft het planbureau. Anders gezegd: zijn die mensen wel te vinden op een krappe arbeidsmarkt?

Het boze buitenland

De open Nederlandse economie gedijt goed in de wereldwijde economische boom, maar is tegelijkertijd gevoelig voor gevaren van buiten. Eerst de Brexit. Het Planbureau rekent met een ordentelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie.

Toch kan het zomaar uitlopen op een vechtscheiding, met een hoge financiële rekening voor alle partijen. In geval van een chaotische Brexit is onduidelijk welke regels gelden voor bijvoorbeeld vliegverkeer, financiële transacties, contracten en de handel. 'Die onduidelijkheid kan bijvoorbeeld leiden tot het tijdelijk stoppen van (vlieg-) verkeer tussen het VK en de EU.'

Dan Trump. De Amerikaanse president heeft importheffingen aangekondigd op staal en aluminium. Economen vrezen dat hij een handelsoorlog ontketent.

De gaskraan

Het kabinet wil de gaswinning 'zo snel mogelijk' terugschroeven van 21,6 miljard kubieke meter nu naar 12 miljard kuub. Hoe snel dat gebeurt, is nog onduidelijk. Maar als het gebeurt, heeft de overheid 8 miljard euro minder inkomsten. Daarnaast betaalt de regering mee aan schadevergoedingen en de financiering van woningherstel. Het kabinet weet nog niet wanneer en hoeveel, maar één ding staat vast: het zullen grote bedragen zijn.


Komen ook langdurig werklozen aan de bak?

De werkloosheid daalt ook de komende jaren razendsnel, voorspelt het CPB. Komen nu ook de langdurig werklozen weer aan het werk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.