Corporaties zetten 150 monumentale panden in Utrecht en Amersfoort te koop

De Alliantie en Mitros zien zich gedwongen tot verkoop door nieuwe Woningwet

Het geboortehuis van kunstschilder Piet Mondriaan (1872-1944) in Amersfoort zal bij de koop zijn inbegrepen. Net als een synagoge in dezelfde stad en een paar beroemde 'muurhuizen', ogenschijnlijk vergroeid met de voormalige stadsmuur. In Utrecht behoren statige grachtenhuizen tot de portefeuille, net als grote stadshuizen in de schaduw van de Domtoren.

Uitzicht op de Stadhuisbrug in het centrum van Utrecht. Beeld anp

Stadsherstel Midden-Nederland, eigenaar van meer dan 150 monumentale panden in Amersfoort en Utrecht, wordt verkocht. De stichting is eigendom van twee woningbouwverenigingen. Die mogen zich van de nieuwe Woningwet alleen nog bezighouden met hun kerntaak: sociale huisvesting. De zorg voor historische gebouwen hoort daar niet per se bij, zeker als een deel van de woningen wordt verhuurd tegen marktconforme prijzen - boven de huurgrens van 710 euro per maand. Of als de monumentale panden worden verhuurd als café, kantoor of godshuis.

De verkoop is een mega-operatie in de erfgoedwereld. De transactie kan 100 miljoen euro opleveren - geen verrassend bedrag in de huidige hausse op de huizenmarkt. 'Een marktconforme prijs', zegt directeur Bob van Ree van Stadsherstel Midden-Nederland. 'Maar we stellen wel strenge eisen aan de koper'. Affiniteit met erfgoed en de belofte van langdurige betrokkenheid zijn voorwaarden. 'Wie de duurste panden wil afsplitsen komt niet door de selectie. En om de goede zorg voor het bezit te garanderen wordt de kennisorganisatie - de vijf medewerkers van Stadsherstel - bij de koop inbegrepen.'

De verkoop wordt met zorg bekeken door Leo Endedijk, voorzitter van de Federatie Instandhouding Monumenten (FIM), de belangenvereniging van de monumentenorganisaties. Een transactie van deze omvang heeft hij in de erfgoedwereld nog nooit meegemaakt: 'En ik loop toch al heel wat jaren mee. Dit wordt een enorme opgave voor de koper. De beoogde marktconforme verkoopsom zal grote invloed hebben op de exploitatie. Hoe vang je de hoge onderhoudskosten van een monument op in je businessmodel? Als het je als koper gaat om winstmaximalisatie zou ik zeggen: begin er niet aan.'

Erfgoedorganisaties hebben hun bezit niet zelden voor een 'appel en een ei' verworven, zegt architect Paul Meurs, bestuurslid bij Stadsherstel Schiedam en voormalig hoogleraar restauratie en transformatie. 'Nu zijn die portefeuilles gigantisch veel waard geworden. Verkoop je alleen op prijs, dan maak je een goedkopere exploitatie onmogelijk. Dan verdwijnt de mogelijkheid van sociale verhuur sowieso uit beeld. Dan kunnen in onze monumenten alleen nog rijke stinkerds wonen.'

Welke monumentenorganisatie kan 100 miljoen euro op tafel leggen, vraagt Karel Loeff zich af, directeur van erfgoedvereniging Heemschut. 'Dat zie ik niet snel gebeuren. Er moet dus een andersoortige koper worden gevonden. Met eenzelfde liefde voor monumenten, maar met een ander model van financiering en exploitatie. Dat hoeft niet slecht te zijn. Als het behoud van de monumenten maar voorop blijft staan.'

Stadsherstel-directeur Van Ree ziet wel wat in 'een fonds van een vermogende familie' als koper. 'Een partij die tevreden is met een rendement op langere termijn en ook oog heeft voor het maatschappelijk belang.' Woningbouwvereniging De Alliantie, met corporatie Mitros eigenaar van Stadsherstel Midden-Nederland, belooft de opbrengst te steken in verbetering en nieuwbouw van sociale huurwoningen.

Bekijk hier enkele panden die nu te koop staan (en welke bestemming ze momenteel hebben)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.