analysenederlandse economie

Coronavirus oorzaak van acht unieke economische records

Een rustige A1 in de buurt van Muiden.Beeld ANP

De coronacrisis zorgt voor het ene na het andere trieste record voor de Nederlandse economie. Andere Europese economieën vergaat het nog slechter. Er lijkt een verband te zijn tussen de strengheid van de lockdown in een land en de hoogte van de economische krimp.

De intelligente lockdown lijkt te werken. Tenminste economisch. De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal veel minder snel gekrompen dan in de omringende landen. Het bbp zakte met 1,7 procent, terwijl in de andere eurolanden in dat kwartaal de krimp al tussen de 2,2 (Duitsland) en 5,7 procent (Frankrijk) uitkwam. De Nederlandse krimp kwam na zeven jaar, of 23 opeenvolgende kwartalen, van groei. Als in het tweede kwartaal ook sprake is van krimp – en dat staat wel vast – zal sprake zijn van een officiële recessie.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft deze week tal van economische recordcijfers bekend gemaakt, vrijwel uitsluitend negatieve records. Zoals de grootste daling ooit van consumenten- en producentenvertrouwen, een recorddaling openstaande vacatures en de grootste afname in een maand van de consumptie (6,7 procent) sinds de Tweede Wereldoorlog. Vooral aan horeca, recreatie en cultuur werd minder uitgegeven. Aan voedingsmiddelen juist meer.

En dus de grootste economische kwartaal-op-kwartaalkrimp sinds de eerste drie maanden van 2009. Maar die min 1,7 procent is bepaald geen record in Europa. De strengheid van de lockdown lijkt een grote impact te hebben op de economische krimpcijfers van de Europese landen. Landen met de stevigste maatregelen scoren in het eerste kwartaal de grootste krimp.

Alleen Zweden deed het beter dan Nederland. Zweden nam de minst strenge maatregelen volgens de government response tracker van Oxford University, die alle maatregelen van landen met elkaar vergelijkt. En ziet: de Zweedse economie kromp met slechts 0,3 procent.

Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van CBS, meldt op Twitter: ‘Hoe strenger de lockdown, des te groter de economische impact lijkt.’ De economieën van Frankrijk, Spanje en Italië krompen rond de 5 procent in de eerste drie maanden van dit jaar. Op de strengheidsschaal van honderd punten scoorden deze landen 90 aan het einde van het eerste kwartaal.

Nederland zit in de groep met Duitsland en Groot-Brittannië, al geldt voor het laatste land dat het laat strenge maatregelen nam, die waarschijnlijk in de economische cijfers van april zichtbaar zullen zijn. België lijkt de uitzondering: niet extreem strenge maatregelen, wel een forse economische kwartaalkrimp van bijna 4 procent. Voor de hele eurozone geldt een krimp van 3,8 procent.

Grootste economische krimp ooit

In de twee laatste weken van het derde kwartaal deelde het coronavirus de Nederlandse economie een enorme klap uit. Tot de eerste dag van de intelligente lockdown, 15 maart, stevende de economie nog op een gedegen kwartaal-op-kwartaalgroei af. Maar op 31 maart eindigde het kwartaal met de grootste krimp sinds de eerste drie maanden van 2009, toen de kredietcrisis huishield. Voornaamste oorzaak van de krimp: de plotselinge afname van de consumptie door huishoudens.

Consument: uit nood hand op de knip

De binnenlandse consumptie daalde sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo hard als in maart: min 6,7 procent. Door het verplichte ophokken gaven Nederlanders vooral minder uit aan diensten en duurzame goederen; er kon immers niet of nauwelijks meer worden gewinkeld, gesport, gekapperd, geparkeerd of buitenshuis gegeten. Schoenen, kleding, auto’s – we kochten ze ineens nauwelijks meer. Wel meer: elektronische apparaten, voeding- en genotmiddelen en wc-papier. Alles optellend en aftrekkend gaat de grafiek niettemin nog steeds steil omlaag.

In oogwenk verloor consument humeur

Gelijk met zijn bestedingen, komt ook het vertrouwen van de consument te voet en gaat het te paard. In 2017 en 2018 was het consumentenwantrouwen juist aardig overwonnen, en schommelde het vertrouwen rond een tamelijk zonnige plus 25 (bij 0 zijn er evenveel optimisten als pessimisten). De daling zette al eind 2018 in, maar de klapper volgde in april: van min 2 naar min 22 in een maand tijd, de grootste maandelijkse daling ooit. Schrale troost: tijdens de vorige crisis daalde het consumentenkwik in 2013 tot min 41.

Ondernemers vertrouwen het niet meer 

Nee, de tekenaar van deze grafiek is niet per ongeluk aangestoten door een collega. Dat ondernemers niet handenwringend naar de toekomst kijken, is ook weer niet zo verwonderlijk. En misschien evenmin dat het CBS nog nooit zo’n grote daling van het vertrouwen registreerde. Sterker: nog nooit sinds het ondernemersvertrouwen wordt gemeten, was het pessimisme zo groot – ook niet tijdens de financiële crisis, een veelgebruikte toevoeging in de huidige crisis. De verwachtingen voor de komende drie maanden zijn in elke bedrijfstak negatief, met de horeca begrijpelijk als grootste uitbijter.

Vacatures: sterkste daling sinds 1995, vooral in de horeca

In het eerste kwartaal van dit jaar is het aantal openstaande vacatures met 60 duizend afgenomen tot 226 duizend. Dat is in aantallen de sterkste kwartaaldaling sinds het CBS in 1995 begon met meten. Het vorige record werd genoteerd in het vierde kwartaal van 2008, toen nam het aantal vacatures met 49 duizend af. Het is voor het eerst in zeven jaar dat het aantal baanopeningen afnam, de afgelopen jaren werd de arbeidsmarkt juist krapper en krapper. De daling was relatief het sterkst in de horeca.

Banen: overheid voorkomt krimp

Het totaal aantal banen nam met 0,2 procent toe tot 10.773 duizend. De goede maanden januari en februari drukten het effect van de coronacrisis. Bovendien vallen hieronder ook de banen die niet worden uitgeoefend maar wel overeind worden gehouden door het kabinet. Op dit moment zijn 2,1 miljoen werkenden deels afhankelijk van overheidssteun. Een betere indicatie is daarom het aantal gewerkte uren. Het Centraal Planbureau berekende een afname van 13 procent in maart en april. Dat is meer dan tijdens de recessie van de jaren tachtig en die van 2008.

Ziekteverzuim: hoogste in 17 jaar, vooral in de zorg

Het ziekteverzuim onder werknemers was 5,2 procent. Dat is het hoogste percentage sinds 2003, toen sars een deel van de wereld in zijn greep hield. Of de toename te maken heeft met de coronapandemie valt op basis van de cijfers moeilijk te zeggen. Het ziekteverzuim ligt in het eerste kwartaal altijd wat hoger, maar de toename van 0,7 procentpunt is wel opvallend. Het ziekteverzuim was het hoogst in de gezondheidszorg en industrie. De gezondheidszorg voert deze lijst al sinds 2018 aan (daarvoor was dat de overheid).

Werkloosheid: laagste in 20 jaar, maar dat verandert vanaf maart

Het aantal werklozen daalde met 0.4 procentpunt tot 277 duizend. Hun aandeel in de beroepsbevolking is nu 3 procent. Dat is het laagste werkloosheidscijfer in zeker 20 jaar. Toch moeten we volgens het CBS niet te optimistisch zijn, die uitkomst kan deels het gevolg zijn van de strikte definitie die het hanteert voor werkloosheid. Volgens cijfers van het UWV nam het aantal nieuwe WW-uitkeringen in maart bovendien met 42 procent toe ten opzichte van februari. De vereniging van sociale diensten (Divosa) meldde donderdag dat het aantal bijstandsaanvragen na een jarenlange daling met 56 procent toenam.

Waarom niemand in Den Haag nu roept dat die staatsschuld straks moet worden afgelost
Sinds de Tweede Wereldoorlog liep de Nederlandse staatsschuld niet zo snel op als nu, maar daarover maken politici zich weinig zorgen. Zolang wij de laagste schuld hebben van Europa, komen we niet in problemen.

‘Als de centrale banken zo doorgaan, loopt het geheid slecht af’
De centrale banken zijn verworden tot de geldautomaten van overheden. Dat moet wel uitlopen op een financiële ramp, zegt oud-minister Hans Hoogervorst.

Europese cijfers: hoe strenger de lockdown, des te groter de economische impact
De strengheid van de lockdown lijkt een grote impact te hebben op de economische krimpcijfers van de Europese landen. Landen met de strengste maatregelen om het coronavirus te bedwingen, lieten in het eerste kwartaal ook de grootste krimp zien.

Sterkste krimp Nederlandse economie sinds 2009
De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal met het snelste tempo gekrompen sinds het dieptepunt van de financiële crisis in 2009. En dat terwijl er alleen in de laatste twee weken van maart een lockdown gold. De krimp kwam na 23 opeenvolgende kwartalen van groei. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden