Nieuws

Coronataks voor de superverdieners? Het debat is geopend

De coronacrisis kent niet alleen verliezers. Sommige bedrijven, van supermarkt tot bezorgbedrijf, hebben veel baat bij de lockdown. Moeten zij extra bijdragen aan de crisisrekening? ‘Hoe bepaal je wie precies heeft geprofiteerd.’

null Beeld EPA
Beeld EPA

Ineens was ze daar dan toch, tijdens het lijsttrekkersdebat van RTL: de coronarekening. Die komt naar verwachting uit op meer dan 57 miljard euro, becijfert de Algemene Rekenkamer. Geld waarmee de overheid onder andere lonen doorbetaalt, vaste lasten en voorraden van getroffen ondernemers vergoedt en de testcapaciteit uitbreidde. Al die tijd wuifden politici de vraag wie dat moet betalen luchtig weg. Tot zondagavond. ‘De hoogste inkomens, bedrijven die de meeste winst hebben gemaakt in deze crisis’, stelde CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra voor de televisiecamera’s.

Een coronaheffing dus. Net zoals de overheid in de nasleep van de financiële crisis een bankenheffing invoerde. VVD-aanvoerder Mark Rutte raadde in zijn bijdrage juist af om supermarkten en andere bedrijven die goed boeren tijdens de lockdown de portemonnee te laten trekken. ‘Ik begrijp de irritatie, omdat zij natuurlijk ontzettend geprofiteerd hebben van de crisis’, sputterde de demissionair premier tegen. ‘Maar we hebben die bedrijven wel nodig. Zij zorgen voor de banen.’

Winnaars en verliezers

Of daarmee de geest terug in de fles kan worden geduwd? De voorbije weken, tijdens het traditionele jaarcijferseizoen, is opnieuw duidelijk geworden hoe diep de pandemiekloof is die het bedrijfsleven splijt. Cafés, restaurants en reisbureaus, maar ook grote concerns als KLM vrezen voor hun voortbestaan. Maar andere ondernemers varen wel bij de noodgedwongen sluiting van grote delen van de samenleving. Logisch: in plaats van op vakantie te gaan, kopen consumenten een nieuwe keuken. In plaats van in de kroeg te drinken, schaffen ze een fles wijn aan bij de supermarkt.

Twaalf KLM-passagiersvliegtuigen aan de grond op Groningen Airport Eelde. Beeld EPA
Twaalf KLM-passagiersvliegtuigen aan de grond op Groningen Airport Eelde.Beeld EPA

Of neem PostNL, dat dankzij de lockdown meer pakketjes dan ooit bezorgt. Het bedrijf presenteerde maandag bijna een verdubbeling van de winst. Of de Amsterdamse betaaldienstverlener Adyen. Die noteerde een plus van 11 procent. Nog fijner voor de eigenaren van Ayden: sinds de virusuitbraak zijn hun aandelen bijna drie keer zo veel waard geworden.

Helemaal wrang wordt het als de winnaars van het coronabeleid de verliezers dreigen op te slokken. Iets dergelijks lijkt gaande bij Bol.com. Het grootste onlinewarenhuis van Nederland zag de omzet vorig jaar stijgen met bijna 70 procent. Het aantal winkeliers dat zijn spullen via het platform verkoopt, verdubbelde naar 40 duizend. Daarvoor betalen ze een flinke vergoeding aan Bol, dochterbedrijf van multinational Ahold, maar veel keuze hebben ze niet: hun fysieke zaak is dicht.

Is dat nog gezonde, eerlijke marktwerking? Nee, vinden de voorstanders van een coronataks. De slachtoffers van de lockdown krijgen miljarden euro’s van de overheid. Prima, maar waarom hoeven de bedrijven die eraan verdienen niks extra’s bij te dragen?

Een petitie van vakbond FNV, die pleit voor een ‘coronaheffing’, is door 20 duizend mensen ondertekend. Niet alleen linkse partijen als de PvdA en SP staan sympathiek tegenover zulke ideeën. Ook een rechtsere regeringspartij als het CDA van Hoekstra heeft er wel oren naar, zij het misschien in een andere vorm. ‘Van de sterkste schouders vragen we na de coronacrisis ook meer, in de vorm van een tijdelijk extra toptarief in de inkomstenbelasting voor de hoogste inkomens’, heet het in het partijprogramma.

Fiscaal gedrocht

De sterkste schouders die de zwaarste lasten dragen – dat klinkt redelijk. Maar hoe moet zo’n coronataks eruitzien? In Groot-Brittannië overweegt de regering, volgens een bericht in The Sunday Times begin deze maand, een heffing op online verkopen. Ook een ‘belasting op buitensporige winst’ zou onderwerp van gesprek zijn. Ondertussen kondigt het noodlijdende vliegveld Heathrow Airport al zijn eigen ‘coronataks’ aan. Vertrekkende passagiers gaan de rest van het jaar een kleine 9 pond (dik 10 euro) extra betalen.

Fiscalisten staan op zijn zachtst gezegd aarzelend tegenover zulke plannen. ‘Bij elke belasting komt een afweging kijken tussen rechtvaardigheid enerzijds, en eenvoud en uitvoerbaarheid anderzijds’, legt Jan Vleggeert uit, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden. ‘Hoe ga je de bedrijven die geprofiteerd hebben van de coronacrisis onderscheiden van de rest? Wat zijn de precieze criteria?’

Een voorbeeld is ASML. Ook dat bedrijf heeft een recordjaar achter de rug. Het is alleen twijfelachtig in hoeverre dit met corona te maken heeft. De chipmachinefabrikant uit Veldhoven boekt vrijwel onafgebroken megawinsten. Ook 2021 belooft veel moois, nu een klant uit Zuid-Korea voor in totaal zo’n 3,6 miljard euro aan geavanceerde machines heeft besteld.

Moeten zulke ondernemingen meebetalen aan een coronataks? Flip de Kam, emeritus hoogleraar economie van de publieke sector (Rijksuniversiteit Groningen) ziet de bui al hangen. ‘Natuurlijk kun je met allerlei extra voorwaarden proberen te vermijden dat bedrijven onterecht worden aangeslagen. Maar dan krijg je een gedrocht. Ik begrijp de roep om een coronataks. Maar de ervaring van de toeslagenaffaire leert ons dat het praktisch ook te doen moet zijn. De leiding van de Belastingdienst heeft nét aangegeven dat ze er even niks meer bij kunnen hebben.’

Coronaheffing

Hoogleraar Vleggeert acht zo bezien een opslag op de vennootschapsbelasting, die een paar jaar duurt, nog het effectiefst. ‘Dan hoef je niet een hele nieuwe belasting te ontwerpen. Het leidt tot minder geknutsel. In Duitsland is na de eenwording tussen het oosten en westen ook zo’n solidariteitsheffing ingevoerd.’

Laat dat nou precies zijn wat de FNV wil. Het voorstel van de grootste vakcentrale van Nederland: draai tijdelijk de verlaging van de vennootschapsbelasting terug. Het hoogste tarief daarvan bedroeg in het verleden 35 procent, maar is inmiddels gezakt tot 25 procent. ‘Een terugkeer naar het oude niveau levert 4- tot 8 miljard euro per jaar op’, zegt bestuurder Willem Noordman. Het gaat om grotere bedrijven – voor de kleinere geldt een lager tarief.

Noordman geeft toe dat zo’n maatregel niet alleen de supermarktketens, bouwmarkten en bezorgbedrijven raakt. ‘Dat klopt. Maar heel veel bedrijven hebben baat gehad bij de overheidssteun. Met een deel daarvan gaat het nu alweer beter. Die kosten moet de politiek dit keer niet op de burger verhalen. En ondernemingen die nu verlies draaien, kunnen dat de komende jaren verrekenen met hun eventuele winst, dus zij worden niet getroffen.’

Flip de Kam, onder wiens co-redactie vorige week een boek over het Nederlandse belastingbeleid verscheen, is niet overtuigd. Zuchtend: ‘Wat me aan de plotselinge roep om een coronataks tegenstaat, is dat hijgerige. Het is overduidelijk verkiezingstijd. Ondertussen krijgen de fundamentele problemen met ons fiscale stelsel amper aandacht in de partijprogramma’s. Zoals de noodzakelijke vergroening. Of het merkwaardige feit dat een directeur-grootaandeelhouder tot wel 12 procent minder belasting betaalt over zijn inkomen dan een werknemer met een goed salaris.’ Zijn voorspelling: over drie weken hoor je niemand meer over een coronabelasting.

Zou het? De miljardenrekening van de coronacrisis is ook na de Tweede Kamerverkiezingen van deze maand niet van tafel. Daarmee zal de vraag wie ervoor opdraait vroeg of laat terugkeren. De potentiële betalers kiezen er in elk geval voor zich even gedeisd te houden. ‘Ik begrijp de maatschappelijke discussie’, stelde ceo Frans Muller van Ahold diplomatiek. ‘Maar ik denk dat dit een vraagstuk is voor het volgende kabinet.’ Coronawinnaar PostNL benadrukt desgevraagd liever hoe ook het gewone personeel meedeelt in de winst. En die crisisheffing? ‘Wat ons betreft is dat een discussie die rond andere tafels gevoerd moet worden.’

Enkele grote coronawinnaars

Jumbo (ceo Frits van Eerd)

Niet naar het restaurant, geen kroegbezoek, maar verplicht thuis zitten tijdens de lockdown. Dat betekent voor supermarkten als Jumbo: kassa. Het Brabantse familiebedrijf zag de winst in 2020 stijgen met 13 procent. Dat is wel zo prettig voor de familie gezien de ambitieuze uitbreidingsplannen. Jumbo is met een marktaandeel van 21,5 procent inmiddels de tweede grootgrutter van Nederland. De oprichters, de familie Van Eerd, hebben samen met een andere investeerder Hema overgenomen. Nu voor Jumbo maar hopen dat ook die winkelketen snel weer open mag.

Coolblue (ceo Pieter Zwart)

Ook de laptops, spelcomputers, televisies en andere elektronica zijn niet aan te slepen in de crisis. Onlinewinkel Coolblue profiteerde met een omzetsprong van 34 procent, naar 2 miljard euro. En dat is niet het enige goede coronanieuws voor het bedrijf. Investeringsmaatschappij HAL Holding, voor 49 procent eigenaar van Coolblue, liet afgelopen maand weten een beursgang te onderzoeken. Dankzij de gekte op de beurs – nóg zo’n coronawinnaar – zou het bedrijf mogelijk 6 miljard euro waard zijn. Oprichter en Quote-500-miljonair Pieter Zwart wil de grootste aandeelhouder blijven.

PostNL (ceo Herna Verhagen)

‘Een uitzonderlijk jaar met ongekende omstandigheden’, zo karakteriseert topvrouw Herna Verhagen 2020. Haar PostNL had het laaiend druk door de lockdowns. De (volgens critici uitgebuite) bezorgers draaiden overuren om alle online bestelde koopwaren – het waren 337 miljoen pakketjes – bij de klant te krijgen. Op sommige decemberdagen verzorgde het bedrijf niet minder dan 1,7 miljoen verzendingen. Astronomische getallen, die ondenkbaar waren voor de coronacrisis. Hetzelfde geldt voor de winst: die steeg van 135 miljoen naar 245 miljoen euro.

Flow Traders (ceo Dennis Dijkstra)

Zodra er onrust is in de wereldeconomie, als de koersen heen en weer schieten, stroomt het geld binnen bij Flow Traders in Amsterdam. Het bedrijf is een high frequency trader, in de volksmond ook wel ‘flitshandelaar’ genoemd. Met behulp van de meest geavanceerde algoritmes en verbindingen koopt en verkoopt Flow Traders razendsnel specifieke vermogenstitels. Zulke activiteiten klinken al snel verdacht, maar het bedrijf benadrukt dat gewone beleggers hierdoor juist goedkoper uit zijn. En de eigenaren verdienen er een goede boterham mee: de winst is vernegenvoudigd naar een kleine half miljard euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden