'Consument kan dupe zijn van overname- en fusiegolf'

Het is 'eten of gegeten worden'. Wie niet overneemt, wordt wel overgenomen en wie niet wordt overgenomen gaat kopje onder....

DE beurskoersen vliegen omhoog, financiële adviseurs draaien overuren en het personeel wordt beloofd dat de werkgelegenheid op termijn is gewaarborgd. Het lijkt of er geen verliezers zijn.

Alleen de consument kan de dupe worden, zegt Arnoud Boot, hoogleraar bedrijfsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam. 'Als globaal ondernemen werkelijkheid wordt, hoeft dat niet te gebeuren. Maar in de farmaceutische industrie is al gebleken dat bedrijven met hun fusie slechts hun toch al gigantische marges bestendigen. De aandeelhouders worden er beter van. De winsten moeten door iemand betaald worden, dat is de consument.'

Door de globalisering verliezen bedrijven de bescherming die zij voorheen op hun deelmarkten genoten. Om de toekomstige investeringen veilig te stellen, vergroten zij hun schaal. 'Ze maken misbruik van de suggestie dat ze zulke grote investeringen moeten doen.'

Ook accountants, consultants en uitgevers doen dat volgens Boot. 'De consultants riepen dat ze zulke grote investeringen moeten doen in informatietechnologie. Maar ze zijn al zo groot, dan kunnen ze die investeringen toch wel doen.' Bij de fusie van Elsevier en Wolters Kluwer klaagden klanten al dat de uitgevers een te grote machtspositie krijgen.

De lokale autoriteiten lijken de machtsblokken niet te durven aanpakken. 'Het Europese ideaal is op dat punt veel te ver doorgeslagen. De autoriteiten maken zich ongeloofwaardig als ze een fusie verbieden. Bedrijven stellen dat hun markt Europa is', zegt Boot. Hij voorspelt nog veel meer fusies, in Nederland met name in de verzekeringswereld.

De autoriteiten zullen een goed onderscheid moeten maken tussen de lokale en de internationale markt waarop de bedrijven opereren. 'Anders houden de fusies op de lokale markt decennialang een concurrentieverstorend effect.'

Boot benadrukt echter dat grote fusies niet in alle bedrijfstakken hetzelfde effect hebben. Klanten van Albert Heijn hebben geen last van de overnamedrift van Ahold op andere continenten. Bij de fusie van ABN en Amro worden middelgrote ondernemingen nog wel gezien als slachtoffers van de macht van de nieuwe grootbank. 'Maar verrassend genoeg is de Nederlandse markt relatief competitief gebleven', aldus Boot.

Niet alleen globalisering zet bedrijven aan tot fuseren. Banken, stelt Boot, fuseren vooral omdat ze bang zijn: 'Ze zijn geweldig onzeker over waarmee ze morgen hun geld gaan verdienen.' Anders dan de meeste andere industrieën proberen banken daarom hun basis te verbreden: ze willen zoveel mogelijk diensten en producten in huis hebben.

De meeste industrieën concentreren zich juist op kernactiviteiten. Dat doen ze niet alleen met fusies en overnames, ook opsplitsingen worden steeds populairder. Enerzijds ziet Boot daarin een teken van kracht: 'Het vergroot de doorzichtigheid van de bedrijven en de directie verwacht blijkbaar dat de verschillende activiteiten het zelfstandig kunnen rooien.'

Toch dreigt ook deze trend door te slaan. Bedrijven die zich op een klein deelgebied concentreren, lopen de kans bij de minste of geringste tegenwind om te vallen. 'We hadden onze multinationals niet meer gehad als ze dat in de jaren zeventig en tachtig hadden gedaan.'

Het 'kwartetten' in de directiekamers is alleen mogelijk doordat het tij economisch mee zit. Daardoor hebben bedrijven het geld om zo actief te fuseren en te acquireren. Volgens Boot staat het echter op gespannen voet met het alledaagse leiden van een bedrijf. 'Het kan een geweldig verstorend effect hebben. Maar als een bedrijf goede managers scherp op het tweede niveau op de divisies heeft zitten, dan heeft de directie de handen vrij.'

Esther Hansen Löve

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden