Consument is depressief

Als de consument weer lekker gaat spenderen, trekt de economie vanzelf aan. Maar hij weigert en dat brengt beleidsmakers en wetenschappers in verwarring....

Wie de Nederlandse consument nog wil behagen moet heel diep door de knieën. Na de gouden tweede helft van de jaren negentig heerst nu een chronisch pessimisme, lijkt het wel. Consumenten komen alleen bij een heel lage prijs nog in beweging. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft het vertrouwen in de consument als aanjager van economisch herstel geheel en al verloren. Alle hoop is nu gevestigd op het herstel van de export, bleek donderdag bij de presentatie van De Nederlandse economie 2003 van het statistiekbureau.

Wat is er toch aan de hand met de Nederlandse consument? Aan het geld kan het niet liggen. De gemiddelde Nederlander heeft nog geld zat. Hij zet het echter liever op de bank dan het uit te geven. Het spaarsaldo is hoger dan ooit tevoren en dat is gezien de lage rente vreemd.

'Van Shopaholic naar Enthousiaste spaarder', schrijft De Nederlandsche Bank (DNB) in zijn laatste kwartaalbericht. Beleidsmakers hebben het pessimisme van de consument keer op keer onderschat, schrijft DNB. In 2003 daalde de consumptie vier kwartalen op rij. Dat was sinds het sombere jaar 1981 niet meer vertoond.

Gangbare verklaringen schieten tekort, schrijft de bank, en daarin is Nederland uniek. In landen als Groot-Brittanië en de Verenigde Staten houden consumenten zich keurig aan de voorspellingen, maar de Nederlander is elke keer somberder dan economen en beleidsmakers hadden verwacht.

De Nederlandsche Bank ging op zoek naar nieuwe verklaringen. De stemming bij de Nederlandse consument lijkt meer dan in andere landen samen te hangen met de stemming op de beurzen. Dat zou weer kunnen komen, schrijft DNB, doordat bijna alle Nederlanders via hun pensioenfonds aandelen hebben. Een slechte beurs brengt hun oudedagsvoorziening in gevaar. Onzekere vooruitzichten wakkeren de spaarzin aan.

Ook de invoering van de euro wordt weer van stal gehaald als mogelijke verklaring. Nederlanders hadden in de eerste helft van 2002 het gevoel dat de prijzen met 7,3 procent waren gestegen. In werkelijkheid bleek die prijsstijging nog niet eens de helft hiervan te bedragen. Maar intussen nam door die 'gevoelsinflatie' de koopbereidheid begin 2002 wel sterk af. Landen die de euro niet invoerden, zoals Denemarken, Zweden en Groot-Brittannië, hadden hier geen last van. Het effect ijlt nog steeds na, zegt DNB.

Winkeliers zoeken de verklaring eerder bij het kabinet en het regeringsbeleid.

'Nederlanders zijn van nature calvinistisch. Dat calvinisme is door types als Balkenende en De Geus wakker gekust', zegt Ton Bos, die winkelbedrijven adviseert. 'Het zijn niet bepaald mensen die veel uitgeven.'

De middenstanders dromen van een nieuwe Anton Dreesmann, de legendarische bestuursvoorzitter van Vendex. Als lid van de Sociaal-Economische Raad (1971-1991) verzette hij zich in de jaren tachtig tegen loonmatiging. Loonmatiging was goed voor de exportpositie van Nederland, maar slecht voor de bestedingen in de warenhuizen, zo redeneerde Dreesmann. En die winkels konden juist zo goed als aanjager van de economie fungeren. Bos: 'Naar hem werd geluisterd, want hij was een groot denker, een intellectueel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden