De ondernemingCommonland

Commonland herstelt de levenskracht van ons uitgeputte landbouwland

Wereldwijd verliest het platteland zijn ecologische schoonheid en trekken mensen weg. Boeren ontginnen natuur en verdienen vervolgens te weinig. Commonland herstelt natuur door alle betrokkenen te inspireren er samen wat van te maken. 

Onderneming Common Land geeft advies aan boeren om beter om te gaan met hun grond.Beeld Eva Faché

Willem Ferwerda maakte niet direct een vreugdedansje toen dagblad Trouw hem in 2016 uitriep tot duurzaamste Nederlander. ‘Het kwam te vroeg', zegt hij. ‘Als ecoloog was ik blij met de aandacht voor ons vakgebied, maar ik was nog maar net begonnen met Commonland. We hebben een complex verhaal. Ik was drie jaar na de start nog niet klaar voor om dat goed te vertellen.’

Ferwerda, restaurateur van landschappen, man van de lange adem en grote getallen. Iemand die pas enthousiast wordt van gebieden als ze groter dan 100 duizend hectare zijn, en dan alleen als hij minimaal 20 jaar krijgt om ze te helpen herstellen. Nu, zeven jaar nadat hij Commonland oprichtte, voelt Ferwerda (61) zich zekerder. ‘We beginnen de eerste resultaten te zien.’

Zijn idee voor landschapsherstel begon zich te vormen toen hij na zijn studietijd in Amsterdam en Bogotá niet als tropisch ecoloog aan de slag ging, maar voor SNP Natuurreizen wandelroutes ging uitzetten in onder meer Spanje en Colombia. En nog weer later, toen hij natuurbeschermer werd en het schopte tot directeur van de Nederlandse tak van de International Union for Conservation of Nature (IUCN).

Overal zag hij hoe landschappen op dezelfde manier ten gronde gingen. ‘Dan beschermden we in Latijns-Amerika duizend hectare regenwoud, maar uiteindelijk werd die dan omringd door alleen maar sojavelden.’

Sabbatical

Dat komt volgens Ferwerda doordat wereldwijd gewerkt wordt met hetzelfde destructieve model. Alles wordt ingezet tot nut van de mens. Neem Colombia, het land waar hij van jongs af aan al zo graag komt vanwege de ‘vele beestjes’ die je daar nog vindt in de oernatuur. Het begint met keuterboertjes, die met landontginningen het zware werk doen. Wanneer dat wat begint op te leveren, komen de grootgrondbezitters met hun kunstmest en pesticiden. ‘Uiteindelijk wordt het een woestijn van monocultuur en is alles binnen 15 tot 20 jaar kapot.’ 

We moeten veel geduld hebben, zegt Willem Ferwerda. Er is ten minste 20 jaar nodig om een gegradeerd landschap nieuw leven in te blazen. Beeld Eva Faché

Om te bedenken wat je daar nou tegen kunt doen, nam hij een sabbatical en ging op reis. Hij bezocht boeren over de hele wereld, in El Salvador, Ghana, India tot Spanje. Hij stelde ze dezelfde twee vragen: wat is je droom en wat is je frustratie? Veel gehoorde antwoorden: een ‘leefbaar platteland’ als droom, teruglopend inkomen en een leeglopende gemeenschap als frustratie. 

Dezelfde vragen stelde hij aan investeerders in New York en Londen. Zij vertelden dat hun kinderen vinden dat ze investeren in destructie, terwijl echt duurzame projecten onvoldoende rendement opleveren. 

Gedegradeerd land, arme boeren en een levenloze gemeenschap. Deze problemen spelen zich af in één landschap en zijn niet los van elkaar te zien, maar worden vaak wel op die manier aangepakt, zag Ferwerda. Terwijl financiers wegblijven, is er ook nog eens geen eenduidig beleid.

Met Commonland bedacht hij een holistische aanpak voor ‘landschapsrestauratie’. Door boeren, landeigenaren, ondernemers, burgers, natuurorganisaties, bestuurders en investeerders bijeen te brengen om gezamenlijk uit te vinden op welke manier iedereen binnen een landschap kan profiteren.

Met geld van filantropen kon hij in 2013 zijn eerste projecten starten. In Zuid-Afrika en in Spanje. Omdat problemen van landschapsdegradatie zich ook voordoen in Nederland, werd Commonland in 2016 door het ministerie van Economische Zaken gevraagd een veenweideproject rond Amsterdam en Utrecht te starten. Om, zoals ze schrijven, te komen tot ‘een landschap van ons allemaal, dat inspireert en waarin een evenwicht is tussen landbouw, natuur en de mensen die er wonen en werken’.

Veenweideboeren

Commonland zegt niet wát gedaan moet worden om het landschap te herstellen, maar fungeert als ‘kennismakelaar’, procesbegeleider en helpt met de financiering. ‘Deze partijen gaan niet automatisch het gesprek aan’, zegt Ferwerda tijdens een bezoek aan een melkveehouder in Weesp, Willem-Jan Jansen. Jansen is betrokken bij het veenweideproject en beaamt dat het geen zin heeft als je tegen hem zegt dat hij meer aan biodiversiteit moet doen. ‘Het moet ongedwongen zijn, ik wil zelf meedenken, anders werkt het niet.’

Om iedereen te laten profiteren, gaat de methode-Commonland niet alleen uit van die ene economische waarde – return on investment. Eerst moet de inspiratie terugkeren. Daarna moet de economische opbrengst altijd gepaard gaan met twee andere verbeteringen: natuurlijke waarde en sociale waarde. Om winst te komen op het gebied van die vier waarden (‘4 returns’), zet Commonland per project losse stichtingen en bedrijven op, maar waarin de organisatie uit Amsterdam wel altijd participeert. Alle belanghebbenden worden erin vertegenwoordigd. In het veenweidegebied is dit Wij.land, waarbij de levenskracht van de bodem centraal staat.

Het resultaat is dat Jansen, grenzend aan en pachtend van Natuurmonumenten, meer begrip heeft gekregen voor wat de natuurorganisatie probeert te bereiken. Hij gebruikt zelf inmiddels minder kunstmest, heeft kruidenrijker grasland en heeft pesticiden in de ban gedaan. Een hele vooruitgang, vindt Ferwerda: ‘We komen uit een situatie waarin zowel natuurbeschermers als boeren hun milieu- en natuurdoelen niet haalde. Daarbij werden boeren steeds minder gewaardeerd en zijn hun inkomsten onder druk komen te staan. Dat willen wij niet.’

Het zijn geen geringe bedragen, die zo’n win-win-proces voor alle betrokkenen in een landschap faciliteren. Een half miljoen euro per jaar per landschap, en dat voor zeker 20 jaar – de volgens Ferwerda minimaal benodigde tijd om grote gedegradeerde gebieden enigszins te laten opbloeien. ‘Dat lijkt veel’, zegt Ferwerda, ‘maar het is minder dan 1 procent van het totale rendement dat dit soort gebieden opleveren als ze zijn hersteld. Vergelijk ons werk met infrastructurele investeringen.’

Samen met Wijnand Pon en zijn COmON Foundation zette Ferwerda Commonland op. Inmiddels zijn anderen aangesloten, zoals de Ikea Foundation, de Postcode Loterij en merken als Patagonia, die volgens Ferwerda wel ‘in generaties denken’. Ook overheden doen mee, wat Commonland inmiddels een jaaromzet geeft van 7 miljoen euro. Ferwerda wil ook pensioenfondsen en multinationals betrekken, als CO2- of stikstofcompenserende investering.

‘Voor de grote bedrijven zijn dit soort bedragen niks, maar ze willen niet betalen’, zeg Ferwerda. ‘Het is nu vaak lastig voor ze om mee te doen, omdat het langetermijnprojecten zijn waarbij men zich moet verplaatsen in wat natuuroplossingen werkelijk betekenen. Neem Shell, die wil binnen enkele jaren rendement zien bij projecten waarmee ze hun CO2-uitstoot kunnen wegstrepen.’

Ferwerda werkt met geduld door, bijvoorbeeld met een door Commonland opgericht bedrijf in Australië dat natuur herstelt en nu een beursnotering heeft. In Spanje ziet hij bij een van de eerste projecten dat de voordelen van samenwerking nu zichtbaar worden. In de kurkdroge, ontboste Zuid-Spaanse hoogvlakte van Oost-Andalusië worden onder een eigen regionaal merk producten verkocht waar boeren een hogere prijs dan gemiddeld voor krijgen én zijn de eerste 50 duizend droogtebestendige bomen aangeplant.

Met acht projecten verdeeld over de wereld, weet Ferwerda dat hij nog een lange weg te gaan heeft voor hij zijn ambitie voor de verre toekomst kan waarmaken. In 2040 wil hij 100 miljoen hectare aan landschappen gerestaureerd hebben. Met dat ene doel voor ogen: ecosystemen herstellen door landbouwers aller landen te helpen omvormen tot zijn ideaalbeeld. Van landbouwer naar landschapsbouwer.

Bedrijf
Commonland

Waar
Amsterdam

Sinds
2013

Aantal medewerkers
25

Jaaromzet
7 miljoen euro

In een eerder versie van dit artikel stond dat Ferwerda in 2040 100 miljoen hectare aan landschappen in restauratie wil hebben. Dit moet zijn dat hij in 2040 100 miljoen hectare wil hebben gerestaureerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden