Analyse C02-uitstoot

CO2-uitstoot grootste Nederlandse energieverbruikers vorig jaar met 4,4 procent gedaald

Nog nooit konden de Nederland grootverbruikers het tempo van CO2-reductie in de Europese Unie bijhouden. Tot nu. Hoe kan dat?

De vrij nieuwe kolencentrale van Uniper op de Maasvlakte werd in 2016 opgeleverd. Door op de Maasvlakte twee oude eenheden van zijn kolencentrale te sluiten verlaagde Uniper de uitstoot met 30 procent. Beeld Hollandse Hoogte / Berlinda van Dam

De grootste verbruikers van energie in Nederland hebben afgelopen jaar 4,4 procent minder CO2 uitgestoten, blijkt uit cijfers van de Nederlandse Emissieautoriteit (NEA). Slechts één keer eerder slaagde Nederland erin zijn uitstoot van CO2 sterker terug te brengen. Dat was in 2009, het jaar dat de crisis het hardste toesloeg. En nooit eerder kon Nederland het tempo van daling in de Europese Unie bijhouden. De daling in Europa komt, volgens voorlopige cijfers over 2018, uit op 4 procent.

De daling in Nederland komt vooral doordat elektriciteitsbedrijven minder zijn gaan uitstoten. In die sector bedroeg de daling zelfs 6,6 procent. Dit kwam doordat er veel minder steenkool werd gestookt. Kolenstroom werd deels vervangen door wind- en zonnestroom. Maar kolencentrales stappen ook steeds meer over op biomassa, meestal houtkorrels. Biomassa levert bij verbranding nog meer CO2 op dan steenkool, maar omdat wordt aangenomen dat die CO2 onderdeel is van de natuurlijke kringloop (bomen halen tijdens de groei CO2 uit de lucht en laten dat weer los bij verbranding), telt deze uitstoot niet mee.

De uitstoot van de industriële bedrijven die onder de controle van de NEA vallen, daalde maar 1,9 procent.

Volgens de NEA is de daling ‘waarschijnlijk’ toe te schrijven aan het duurder worden van de emissierechten. Alle bedrijven in Europa die veel CO2 uitstoten, moeten deelnemen aan het emissiehandelssysteem ETS. In elk land is een toezichthouder die dit systeem bewaakt; in Nederland is dat de NEA, en de rapportage van deze week heeft dan ook alleen betrekking op deze ‘ETS-bedrijven’. Voor elke ton CO2 die zij uitstoten, hebben ze één emissierecht nodig.

Gratis

Begin vorig jaar kostte zo’n emissierecht nog ruim 7 euro, maar de prijs steeg daarna in enkele maanden naar tussen de 20 en 25 euro. Als alle ETS-bedrijven voor al hun uitstoot emissierechten zouden moeten kopen, zouden ze rond 2 miljard euro kwijt zijn, maar dat is niet het geval. Nog altijd wordt een fors deel van de emissierechten gratis uitgedeeld, en bovendien is er nog de oude voorraad.

Die lage prijs van emissierechten had zelfs tot gevolg dat de CO2-emissie van ETS-bedrijven steeg, terwijl die van niet-ETS-bedrijven, die dus geen emissierechten hoefden te kopen, daalde. Daaraan lijkt nu een einde gekomen. Het is voor het eerst dat het ETS-systeem bedrijven een beetje pijn doet.

Die prijsstijging was een gevolg van maatregelen van de Europese Unie. Tot een jaar geleden was er een enorm overschot aan emissierechten. Maar nu worden er minder uitgedeeld en worden er oude emissierechten uit de markt genomen, waardoor er krapte dreigt te ontstaan.

De daling van de uitstoot vorig jaar was uitzonderlijk. Sinds 2013 is de uitstoot van alle ETS-bedrijven zelfs gestegen: een half procent. Grote uitstoters als BP (plus 13 procent) en Tata (plus 10) stoten nog altijd veel meer uit dan vijf jaar geleden.

Nuon

Volgens het Klimaatakkoord moet de elektriciteitssector de uitstoot tot 2030 verlagen met 20,2 miljoen ton. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving, dat het Klimaatakkoord doorrekende, is dat haalbaar. Maar de NEA stelt dat de elektriciteitsbedrijven wel meer haast moeten maken, willen ze de doelen halen.

Volgens datzelfde akkoord zou de industrie 14,3 miljoen ton minder moeten uitstoten in 2030. Of dat doel haalbaar is, daar laat de NEA zich niet over uit, omdat ook veel industrie buiten deze categorie van ETS-bedrijven in die doelstelling meetelt. Maar 1,9 procent lijkt wel heel weinig.

Shell en Tata Steel

De NEA houdt de uitstoot bij van 475 vestigingen van bedrijven. Sommige concerns hebben vele vestigingen, dus er komen rond 200 concerns op de lijst van de NEA voor. Als de vestigingen van elk concern bij elkaar worden opgeteld, blijken in de toptien van uitstoters vier elektriciteitsconcerns te zitten. Daarvan is Nuon, sinds kort omgedoopt tot Vattenfall, de grootste met een uitstoot van 12,2 miljoen ton. Daarna volgt RWE met 10,2 miljoen ton. Shell en Tata Steel volgen met 7 miljoen ton en 6,6 miljoen ton.

Van de toptien van uitstoters slaagden vooral de elektriciteitsbedrijven RWE (waarvan Essent onderdeel is) en Uniper erin hun uitstoot flink te verlagen. RWE verlaagde zijn uitstoot met 17 procent, en Uniper zelfs met 30 procent. Uniper sloot halverwege 2017 op de Maasvlakte twee oude eenheden van zijn kolencentrale. Dat scheelde meteen 2,4 miljoen ton uitstoot. Op de Maasvlakte heeft Uniper nu alleen nog zijn vrijwel nieuwe kolencentrale staan, die in 2016 werd opgeleverd.

RWE stookt in zijn oude kolencentrale, de Amercentrale bij Geertruidenberg, steeds meer biomassa bij. Vorig jaar ging het om 165.903 ton hout, en 42.885 ton bentoniet. Vooral daardoor daalde de uitstoot daar met 1,3 miljoen ton.

De meeste kolencentrales stoken nu biomassa, allemaal met forse subsidies. Slechts één centrale kreeg die subsidie niet: de Hemwegcentrale in Amsterdam. Maar die wordt dan ook volgend jaar gesloten.

Grootste uitstoters

Voor het eerst is een luchtvaartmaatschappij doorgedrongen tot de Europese toptien van CO2-uitstoters: Ryanair. De Ierse maatschappij kwam binnen op nummer tien. De negen hoogst geplaatste uitstoters zijn alle steenkool- en bruinkoolcentrales.

De grootste uitstoter is in Polen en is de bruinkoolcentrale van Bełchatów. Die stootte in zijn eentje 38,4 miljoen ton CO2 uit, vier keer zoveel als Ryanair en meer dan Nuon, RWE, Tata en Shell bij elkaar in Nederland.

Op de luchtvaart na, verlaagden alle sectoren sinds 2012 hun uitstoot. De industrie overigens maar ternauwernood: 1 procent. De uitstoot door steenkool (vooral energieopwekking) daalde 40 procent.

Nederland is het enige land waar die uitstoot tot voor kort steeg, met 10 procent, als gevolg van het in gebruik nemen van drie nieuwe kolencentrales.

CO2-heffing

De rapportage van NEA is bovendien interessant, omdat deze bedrijven dezelfde zijn die zullen worden worden getroffen door de CO2-heffing. Het idee voor die heffing, een initiatief van GroenLinks-leider Jesse Klaver, werd door het kabinet overgenomen, enkele uren nadat het Planbureau voor de Leefomgeving had vastgesteld dat het Klimaatakkoord zonder zo’n heffing nooit de doelen zou kunnen halen.

Klaver zou wel een heffing willen van 25 euro per ton, vergelijkbaar met de ETS-prijs nu, oplopend tot 100 euro in 2030. Wat het kabinet wil, is nog niet bekend.

Voor sommige bedrijven zou een heffing van 25 euro extra grote gevolgen kunnen hebben. RTL Z rekende al eens uit dat binnen enkele jaren Tata Steel in de verliezen zou raken. Maar op de heffing komen mogelijk weer uitzonderingen, met name voor bedrijven zoals Tata Steel, die zeer afhankelijk zijn van mondiale concurrentie.

In Zweden lijkt de CO2-heffing, die al bestaat sinds 1991, goed te werken. Bedrijven gaan er niet aan onderdoor, de economie groeit er goed en de CO2-uitstoot daalde sterk. Maar de heffing levert wel één probleem op: de Zweden zijn de hele wereld aan het afschuimen op zoek naar goedkope biomassa. Ze zijn daarin nog actiever dan Nederland, dat veel houtkorrels in zijn kolencentrales verstookt. Daarmee poetsen de Zweden hun statistieken keurig op, maar of dat het klimaat in de wereld een stap verder helpt, is zeer de vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.