Cijfers liegen niet, maar geldt dat voor werkloosheid?

Sjoemelen is het niet, maar het beeld is niet volledig

Het CBS kwam donderdag weer met optimistisch cijfers over het aantal werklozen. Dat daalde de afgelopen drie maanden met gemiddeld achtduizend per maand. Maar volgens vakbonden en organisaties van zzp'ers zijn er veel verborgen werklozen die niet worden meegeteld.

Een student plukt tomaten in een kas in De Lier. Jongeren die op zoek zijn naar een bij- of vakantiebaantje worden meegeteld in de werkloosheidscijfers. Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP

Nu het aanhoudend beter gaat met de economie laait de discussie weer op: kloppen de al maanden dalende werkloosheidscijfers wel? Want grote groepen niet-werkenden tellen niet mee als werkloos, terwijl ze dat wel zijn, vinden bijvoorbeeld vakbonden en organisaties van zzp'ers. Daardoor ligt de werkloosheid veel hoger, vinden ze. Maar wie niet meetelt, wordt echt niet vergeten, brengt een arbeidseconoom daartegenin. Wie tellen er niet mee in de statistieken en is dat erg?

Werkloos

456 duizend mensen hebben geen betaalde baan terwijl ze daar wel actief naar zoeken, is de recentste werklozenstand volgens het CBS. 'Werklozen' volgens de definitie van het statistiekbureau zijn mensen tussen de 15 en 75 jaar die niet werken, de afgelopen vier weken wel gezocht hebben naar een baan en ook meteen zouden kunnen beginnen als ze iets vinden, zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. 'Bijvoorbeeld: een 16-jarige scholier die een baantje voor de zaterdag zoekt, telt mee als werkloos; maar een 56-jarige werkloze die het na twee jaar solliciteren heeft opgegeven niet.'

Niet werkloos

Naast die officiële werklozen zijn er honderdduizenden die (meer) zouden willen werken dan ze nu doen. Bijna 900 duizend mensen die al een betaalde baan hebben, zouden liever meer uren maken, blijkt bijvoorbeeld uit ander onderzoek van het CBS. Het grootste deel van hen, 720 duizend mensen, heeft een deeltijdbaan als werknemer. Ook 120 duizend parttime-zzp'ers krijgen minder opdrachten dan ze zouden willen. De helft van hen heeft een kleine baan en werkt minder dan 20 uur per week, de helft werkt 20 uur of meer. Hoeveel uren extra deze groep gemiddeld zou willen werken, weet het CBS niet.

'In deze cijfers zit veel verborgen werkloosheid', zegt Reinier Castelein van vakbond De Unie. 'Juist doordat deze grote groep niet meetelt in de statistieken, worden mensen boos en ontevreden. Ze voelen zich miskend.'

Ook Maarten Post van belangenorganisatie ZZP Nederland zegt dat er onder zzp'ers veel verborgen werkloosheid heerst. 'Wie werkloos wordt, krijgt van het UWV het advies zzp'er te worden. Dan verdwijn je uit de statistieken. Deze zzp'ers zijn vaak geen ondernemers, kunnen nauwelijks rondkomen en zouden dolgraag weer een baan als werknemer willen. Maar zolang ze zzp'en, zijn ze weggepoetst uit de cijfers.'

Castelein: 'Als gevolg van de laatste economische crisis zitten mensen soms noodgedwongen in een kleine baan of zijn ze als zzp'er en dringend op zoek naar meer opdrachtgevers. Het bizarre is dat je in de statistieken niet als werkloze meetelt als je een klein baantje hebt, maar een voltijdsbaan zoekt.'

Een opvallende groep onder de statistisch niet-werklozen zijn circa 125 duizend mensen die werken, maar toch nog een (gedeeltelijke) werkloosheidsuitkering hebben. Hun nieuwe baan betaalt minder goed dan de baan die ze hadden voordat ze werkloos werden. Daarom krijgen ze tijdelijk een aanvulling op hun lagere salaris uit de WW.

Niet werkloos

Rond de 300 duizend mensen die geen betaalde baan hebben en daar recent ook niet naar hebben gezocht, willen desondanks wel werken. In deze groep zit veel verborgen leed: onder hen zijn bijna honderdduizend ontmoedigden, blijkt uit de cijfers van het CBS. Dat zijn mensen die al vaak lang werkloos zijn, veel gesolliciteerd hebben, maar de moed op een gegeven moment hebben opgegeven omdat ze doorgaans niet eens worden uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. 'Zes op de tien ontmoedigden zijn 45-plussers', zegt Rob Witjes, hoofd arbeidsmarktinformatie van het UWV.

Een veel minder problematisch deel van deze groep van 300 duizend niet-werkenden zijn bijvoorbeeld jongeren die een vakantiebaan willen, maar daar nog niet naar zoeken omdat ze de komende weken nog naar school moeten. 'Deze jongeren tellen terecht niet mee als werkloos', zegt Witjes.

Niet werkloos

Ongeveer 150 duizend mensen zonder betaalde baan hebben wel recent naar werk gezocht, maar kunnen niet meteen beginnen met werken. Ook hier zitten mensen tussen die een WW-uitkering hebben. Want ook degenen met een WW-uitkering zijn weleens ziek of gaan weleens met vakantie. En wie niet beschikbaar is voor werk, telt in de statistieken niet mee als werkloos. Misschien volgende maand weer.

Niet werkloos

Bijna 200 duizend mensen hebben niet recent naar betaald werk gezocht én kunnen niet meteen beginnen met werken. Niemand die zegt dat deze groep wel tot de werklozen moet worden gerekend. Vrouwen zijn ver in de meerderheid in deze groep niet-werklozen. Voor velen ontbreekt de financiële noodzaak om te werken omdat hun partner voldoende verdient om het gezin te onderhouden. Komt er een leuke baan voorbij, dan pakken ze die misschien aan als dat zo uitkomt. Sommigen moeten eerst nog wat organiseren; de kinderopvang bijvoorbeeld. In deze groep zitten ook veel jongeren die bijna klaar zijn met hun opleiding.

Deugen de werkloosheidsstatistieken nu wel of niet?

'Jazeker, ze deugen', zegt arbeidseconoom Ronald Dekker van de Universiteit van Tilburg. 'Nederland heeft in 2015 de definitie van werkloosheid aangepast aan de internationale standaard, zodat het Nederlandse werkloosheidscijfer beter vergeleken kan worden met dat in andere landen. 'Er wordt niet gesjoemeld met statistieken en er worden geen werklozen verdonkeremaand, zoals sommigen beweren. In Oostenrijk tellen 'ontmoedigden', mensen die wel willen werken maar uit moedeloosheid niet meer solliciteren, ook niet mee. Het gaat erom dat we een goed beeld krijgen van wat er gebeurt en dat hebben we. We weten dat de groep ontmoedigden groot is, dus de overheid kan daar haar beleid op aanpassen.

'Natuurlijk: elk meetinstrument heeft zijn beperkingen', aldus Dekker. 'Maar we kunnen de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in Nederland heel goed volgen. En de laatste tijd zien we overal dezelfde gunstige beweging. Het aantal werklozen daalt, ook onder ouderen. En deeltijdwerkers die meer uren willen maken, lukt dat ook steeds vaker.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.