ANALYSE

Chinese economie blijft blackbox

De tweede economie van de wereld hapert, maar niemand weet hoe het precies gaat. De hoop dat daarover tijdens de financiële top in Lima duidelijkheid kwam, bleek ijdel: China hield zijn mond.

Yi Gang, vicepresident Chinese centrale bank, en IMF-president Christine Lagarde in Lima. Beeld REUTERS

Misschien is ijzingwekkende stilte nog wel erger dan paniekzaaierij. Ministers, centrale bankiers, diplomaten en economen uit de hele wereld waren naar de jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds in Lima gekomen in de hoop duidelijkheid te krijgen over de stand van zaken van de Chinese economie. Maar de Chinezen zeiden niets. Dat betekende dat de buitenwereld zelf maar iets moest vinden van het netelige punt op de officiële vergadering of de 500 nevenbijeenkomsten. Want als de Formule 1-turbo van de wereld een sputterend motortje wordt, sleept het mogelijk iedereen in de val mee - te beginnen met de grondstofproducerende landen, daarna de exporteurs van kapitaalgoederen zoals Duitsland en ten slotte misschien wel het hele financiële systeem.

Harvardhoogleraar en voormalig minister van Financiën van de VS Larry Summers noemde het al de 'ergste crisis sinds de val van Lehman'. Wereldbankpresident Jim Yong Kim wees op de enorme kapitaalvlucht uit de opkomende landen, nadat er 27 jaar lang juist kapitaal naartoe was gegaan. Maar de Nederlandse minister Jeroen Dijsselbloem noemde de terugval een 'hik' van een economie die de overgang maakt van industrie naar diensten. Per saldo voorspelde na een week debatteren de ene helft groot onheil en riep de andere helft dat het reuze zal meevallen.

Enorme zeepbel

De Chinese minister en vicebankpresident hadden geen behoefte het woord te voeren op de officiële jaarvergadering over hun eigen sores. En de Chinese bankiers en Chinese journalisten waren nauwelijks aanwezig in Lima. De tweede economie van de wereld is een blackbox. Niemand heeft enig idee hoe het echt met China gaat. Mogelijk is China bezig met de door Dijsselbloem genoemde transformatie, waarbij niet de buitenlandse maar de binnenlandse vraag de steunpilaar moet worden voor hernieuwde groei. Misschien heeft China minder grondstoffen nodig, omdat het land niet meer in het wilde weg steden uit de grond stampt die voor een groot deel leegstaan. Aan de andere kant zou in China sprake kunnen zijn van een enorme zeepbel, waarbij na de aandelenmarkt ook het bankensysteem instort onder het gewicht van tussen de 2.000 tot 2.500 miljard euro aan slechte leningen.

China had de laatste jaren uitdrukkelijk zijn stempel gedrukt op de vergaderingen van het IMF en de Wereldbank, waarbij óf de decadentie van het Westen werd bekritiseerd óf werd benadrukt dat China nog lang geen rijk land is dat zonder overheidssturing zou kunnen. Maar het rond de eeuwwisseling nog zo bescheiden Chinese journaille dat amper de Engelse taal beheerste, was allang vervangen door jonge, agressieve, veelal vrouwelijke journalisten die in Oxford-Engels de beleidsmakers het vuur na aan de schenen legden. Maar nu er slechte berichten uit China waren, kwamen ze niet naar de vergadering. Mogelijk op last van hogerhand, mogelijk vanwege zelfcensuur, want onlangs werden nog journalisten veroordeeld die ongunstig over de aandelencrisis hadden geschreven.

Tijdbom

Iedereen gaat ervan uit dat de landen en banken beter tegen een stootje kunnen dan in 2008. Maar Brazilië verkeert al in een diepe recessie en een politieke crisis door de dalende prijs van metalen. Rusland staat er niet veel beter voor door de gedaalde olieprijs en keerde zich verder af van de internationale gemeenschap door net als China helemaal niets te zeggen in Lima.

De eurozone kampt met een vluchtelingencrisis, maar heeft daarnaast nog altijd de tijdbom van 1.000 miljard euro aan slechte leningen als erfenis van de vorige crisis niet ontmanteld. En de Fed in de VS durft de rente niet te verhogen. Al die landen proberen hun groei overeind te houden door de rente zo laag mogelijk te houden en geld bij te drukken. 'Kwantitatieve verruiming is veranderd in competitieve verruiming', zei de Indiase bankpresident Raghu Rajan. Of landen proberen via dit middel hun concurrentiepositie te verbeteren door de wisselkoers te drukken.

Groeimotor

Het stilvallen van een wereldwijde groeimotor als China vindt ook nog plaats in een tijdperk dat grote structurele veranderingen plaatsvinden. Robotisering en digitalisering zijn bezig van de hele wereld een diensteneconomie te maken, constateerde president Tim Adams van de wereldbankenorganisatie IIF.

Veel politici en centrale bankiers willen zich geen crisis laten aanpraten nu hun economie nog groeit. De inflatie aan waarschuwingen heeft in dat opzicht zijn werk gedaan. Vlak voor de jaarvergadering van 2014 besloot het IMF de kans op een derde recessie in de eurozone te verhogen van 25 naar 40 procent vanwege Griekenland en Oekraïne. Voor de ECB was dat toen doorslaggevend om de bankbiljettenpers aan te zetten. Achteraf kwam er geen recessie. De hoop is dat ook dit jaar de angst niet bewaarheid wordt. Maar de stilte maakt het wachten beklemmend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.