China heeft na 60 jaar weer machtige elite

Het Volksbevrijdingsleger paradeert vandaag langs het Plein van de Hemelse Vrede in Peking om te vieren dat de communistische partij zestig jaar regeert....

PEKING Wat hebben Ferrari’s, kunstveilingen, popconcerten, villawijken, golfbanen, olie, mineralen, jachtvliegtuigen, bommen en granaten met elkaar te maken? Alles, in China. Het zijn allemaal producten of activiteiten van de Poly Group, het voornaamste handelshuis van het leger.

Wie een Ferrari 599 GTB Fiorano overweegt, kan zich vervoegen bij een van dertien dealers die Poly Technology heeft opgezet. Speciale aanbieding, deze jubileummaand: de Fiorano China Limited Edition. Uitgevoerd in vurig rood, met zilveren kap plus traditionele versieringen van de hand van kunstenaar Lu Hao.

Interesse in klassieke Chinese kunst? Poly Auction is inmiddels goed voor een miljoenenomzet. Het jonge veilinghuis heeft de opdracht gekregen de Chinese tegenhanger van Christie’s en Sotheby’s te worden. Het kan leunen op een eigen museum, het Poly Art Museum, op de negende en tiende verdieping van New Poly Plaza, het hoofdkwartier van de firma.

In deze immense burcht van glas en staal aan de tweede ringweg van Peking is het nationalisme bijna tastbaar. Poly verzamelt louter Chinese klassieke werken. Het prominentst uitgestald zijn de ossekop, de tijgerkop en de apekop, drie bronzen beelden die in 1860 door Britse en Franse troepen waren geroofd na de verwoesting van het Zomerpaleis van de keizer aan de rand van Peking.

De legerfirma beschouwt het als haar missie alle twaalf de beelden – de symbolen van de Chinese dierenriem – weer terug te veroveren, meldt de museumgids. Poly kocht de eerste drie al bij Christie’s en Sotheby’s, nadat de veilinghuizen enkele jaren geleden de oproep hadden genegeerd de roofkunst terug te geven. Stanley Ho, casinokoning in Macau, schonk een vierde.

Nog acht te gaan, en Poly heeft er het geld voor. De firma schoot in enkele jaren tijd omhoog tot de grootste projectontwikkelaar van het land, met tientallen luxe villawijken en appartementencomplexen op de beste locaties. In de villa’s van Poly Real Estate huizen veel managers van westerse bedrijven en hun gezinnen. Ze betalen prijzen die eraan hebben bijgedragen dat Peking dit jaar voor het eerst in de top-10 van duurste expat-steden ter wereld staat.

Generaal-majoor He Ping, de topman van Poly Group, kan tevreden zijn. Zijn voortreffelijke connecties op hoog niveau hebben de firma geen windeieren gelegd.

De Poly Group staat model voor het bijzondere staatskapitalisme dat de Chinese Communistische Partij ontwikkelde. De firma komt voort uit het Departement Bewapening van het Volksbevrijdingsleger. Voor 1980 hield deze afdeling zich slechts bezig met de inkoop van Russisch wapentuig, en de verkoop van Chinese kopieën daarvan aan ontwikkelingslanden.

Toen partijleider Deng Xiaoping na 1980 zijn economische hervormingen begon, met de historische uitspraak dat het goed is als ‘sommige Chinezen eerder rijk worden dan anderen’, grepen de generaals en kolonels hun kans.

Het Departement Bewapening vormde een handelshuis met machtige vrienden, dat ongestoord zijn gang kon gaan. In 1993 werd de firma formeel losgemaakt van het leger en opgenomen in de top-166 van centrale staatsbedrijven, naar verluidt omdat de nieuwe rijkdom in de hogere echelons van het leger de voorheen onkreukbare reputatie van het Volksbevrijdingsleger geen goed deed.

De scheiding was vooral een façade. De leiding van de Communistische Partij wilde de handel van het leger niet echt aanpakken, omdat er te veel onderlinge belangen waren. Kijk wie er in de top van de Poly Group zit, zeggen kritische Chinese waarnemers. Het zijn bijna allen taizidang, ‘prinsen van de clan’: de gefortuneerde zonen en dochters van de partijelite.

Zo is generaal-majoor He Ping getrouwd met de jongste dochter van Deng Xiaoping. Hij werd miljonair met wapentuig, Ferrari’s, villa’s en kunst. Ook de andere twee schoonzonen (de in 1997 overleden partijchef had drie dochters) hebben topfuncties in het bedrijfleven: in China’s goudsector en in hi-tech.

De prinsenkinderen van de CPC zijn behendige duizendpoten. Vaak combineren zij een hoge partijfunctie met een mooie legerrang en een riant betaalde functie in de zakenwereld. Samen vormen zij de knusse toplaag van China’s staatgebonden kapitalisme.

In de staatspers lees je niets over de risico’s van dit soort machtsverstrengeling. Het thema is van bovenaf verboden, zelfs voor relatief verlichte zakenbladen als Caijing, een Chinese variant van The Economist. Die mogen alleen op schandalen duiken waar relatief kleine krabbelaars bij zijn betrokken.

De ‘Vier Nieuwe Grote Families’ van het moderne China hebben wat dat betreft hun zaakjes goed voor elkaar. De Communistische Partij maakte in 1949 een einde aan de macht van de verfoeide corrupte clans in de tot dan regerende Kuomintang, die de ‘Vier Grote Families’ werden genoemd.

De nieuwe nomenklatoera is inmiddels veel rijker geworden. Het is een steen des aanstoots voor veel gewone Chinezen, maar er wordt alleen over gefluisterd, want wie zijn stem verheft, kan op problemen rekenen. De clans rond de partijkopstukken Deng Xiaoping, Wang Zhen, Rong Yiren en Chen Yun zijn volgens critici van de CPC feitelijk een reïncarnatie van het oude kwaad.

De Poly Group is een van de vehikels voor hun welvaart. Handel (in wapens, maar ook in energie en mineralen) plus onroerend goed zijn de twee voornaamste divisies. Projectontwikkelaar Poly Real Estate is de belangrijkste en winstgevendste speler van het land, met ‘tientallen miljarden aan investeringen’, en ‘meer dan 13 miljoen vierkante meter in aanbouw’ plus ‘meer dan 15 miljoen meter grond in reserve’.

De projecten zijn niet langer alleen te vinden op de veilige thuismarkt, waar de macht van het leger Poly meestal voorrang bezorgt, maar ook in het buitenland, via het in Hongkong gevestigde Poly Investments. De firma heeft ook een interessante cultuurdivisie. Die houdt zich bezig met het genoemde veilinghuis, theaters, optredens, films en tv-producties, filmdistributie en bioscopen.

Zo regelt Poly Arts and Culture dat Chinese artiesten als pianist Lang Lang naar het buitenland gaan en verzorgt het concerten voor Whitney Houston, de Backstreet Boys, Nine Inch Nails en David Copperfield in China.

Heeft het legerbedrijf last van de economische crisis? De firma mijdt elk contact met buitenlandse journalisten, leert een bezoek aan het hoofdkantoor. Maar op de bedrijfswebsite staat het verslag van de ‘Zestiende Werkbijeenkomst en Bijeenkomst voor Partij-opbouw’, waar generaal-majoor He Ping, tevens partijsecretaris van de Poly Group, zijn waardering uitspreekt over de jongste resultaten: de bezittingen van het conglomeraat zijn in 2008 de 10 miljard euro gepasseerd, een verdubbeling vergeleken met 2006. De winst steeg vorig jaar met 29 procent, tot bijna 500 miljoen euro.

Het gaat goed met ‘het merk Poly’, zowel binnen China als in het buitenland, aldus He. De firma doet zaken met bedrijven en overheden in bijna honderd landen, van Duitsland tot Birma, van Soedan tot de Verenigde Staten, en is steeds meer in staat een ‘Total Solutions Provider’ te zijn, vooral op militair gebied.

Want dat is, in weerwil van alle nieuwe activiteiten, nog steeds de kernfunctie van de onderneming. ‘Poly Technologies bezit de volledige kwalificatie en de sterke bekwaamheid om defensie-uitrusting te importeren en exporteren voor de zee-, land- en luchtstrijdkrachten’, meldt de bedrijfsleiding, zoals ‘raketten, explosieven en uitrusting voor oproerpolitie’.

Vergeleken met de wapenhandel (goed voor ‘tientallen miljarden dollars’) is het Ferrari-dealerschap niet meer dan een speeltje voor de commerciële legerjongens. Noot voor liefhebbers van de Fiorano China Limited Edition: de startknop van de potente V12-motor is gemaakt van echte Chinese jade. Haast u, er worden maar tien exemplaren van gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.