Analyse

China bepaalt nu mede de wereldorde

Economische grootmacht China

Vrijwel alle westerse landen, waaronder Nederland, treden toe tot de door China gedomineerde Aziatische investeringsbank.

Mark Rutte is een van de vele nieuwe westerse vrienden van China. Foto ANP

President Xi Jinping zette zijn land dit weekeinde nadrukkelijk neer als 'grote mogendheid' op het Boao Forum; de groots opgezette Chinese tegenhanger van het westerse Davos. Net als in de Zwitserse bergen schurken ook op het tropische eiland Hainan wereldleiders, topmannen uit het zakenleven en opinieleiders tegen elkaar aan om grote kwesties met redevoeringen aan te pakken. En juist tijdens dit Boao-forum werd het bewijs geleverd van China's nieuwe supermachtstatus: de run van vrijwel alle westerse landen op deelname aan de door China gedomineerde Aziatische Infrastructuur Investeringsbank (AIIB). Daaronder bevond zich ook Nederland.

Meer Rutte in China

Mark Rutte is één van de Nieuwe Vrienden van China, ontdekt Marije Vlaskamp in een reportage vanuit Beijing.

Voorafgaand aan zijn gesprek met Xi stelde premier Mark Rutte dat hij 'bepaalde kwesties' opgehelderd wenste te zien voordat hij Nederland zou aanmelden. Het was een manhaftige poging de werkelijke machtsverhoudingen te verhullen. Want net als alle andere landen moest ook Nederland vooral heel beleefd aan initiatiefnemer China vragen of het mocht meedoen.

Alleen al dit weekeinde sloten de collega-Brics-landen Rusland en Brazilië, plus Zuid-Korea, Denemarken en Oostenrijk zich aan. In dit ruim dertig landen tellende peloton fietst Nederland ergens in het midden - niet direct een plek om eisen te stellen aan de initiatiefnemer. Om de krachtsverhoudingen verder te schetsen: China krijgt 49 procent van de aandelen, alle niet-Aziatische landen samen niet meer dan 25 procent.

Wordt met de oprichting van de AIIB een historische stap in de richting van een Chinese wereldorde gezet? Als we voormalig centralebank-president Nout Wellink moeten geloven, staat de toekomstige suprematie van China vast. De oud-DNB-topman, sinds 2012 commissaris van de staatsbank Bank of China, verweet het de VS dit weekeinde in Nieuwsuur 'achter te lopen in hun denken', omdat het duidelijk is dat China de status van 'belangrijkste natie' gaat overnemen. 'Dat besef zal nog wel doordringen', voorspelde de bankier.

Maar in de ogen van veel China-kenners staat die Chinese suprematie nog maar te bezien. In de komende jaren zal de aanval op de wereldorde in ieder geval beperkt blijven tot het economische vlak. Op militair terrein wordt China niet in staat geacht een eigen bondgenootschap à la de NAVO te creëren. Sterker nog: de buurlanden worden door de sterk oplopende Chinese defensie-uitgaven en de territoriale claims juist in de armen van de VS gejaagd.

Gaat het om de VN, dan voelt China geen aanvechting de bestaande orde te bestrijden, dankzij zijn vetorecht in de Veiligheidsraad. China kan daarmee, net als de VS, ongewenste initiatieven altijd dwarsbomen. De toenemende deelname aan vredesmissies onderstreept dat China op VN-vlak de 'verantwoorde deelnemer' aan de wereldorde aan het worden is die de VS zich wensen.

Premier Mark Rutte wordt begroet bij zijn bezoek aan Phillips in Shanghai tijdens de tweede dag van een 4-daags handelsmissie aan China. Foto anp

Maar op economisch vlak vormt zowel de AIIB als de vorig jaar gecreëerde Brics-bank NDB wel degelijk een uitdaging voor de gevestigde orde. In 1944 zagen in het Amerikaanse Bretton Woods het IMF en de Wereldbank het licht. Ruim zeventig jaar later worden die twee mondiale instellingen nog altijd door het Westen gedomineerd. Daar komen nu twee door China gedomineerde uitdagers tegenover te staan. Xi zal er niet over piekeren de leidende rol van China bij de AIIB uit handen te geven, ook al hopen Europese leiders de koers van de bank te kunnen beïnvloeden.

De VS hebben deze Chinese tegenkracht deels over zichzelf afgeroepen. Al jarenlang ligt een door de G20 aanvaard compromis over een nieuwe verdeling van het stemrecht bij IMF in het Amerikaanse Congres te verpieteren. De politieke weerstand ertegen kent maar één oorzaak: Amerikaanse afkeer van grotere Chinese zeggenschap. China wordt door de Amerikanen als hun voornaamste strategische rivaal ervaren; vandaar de pogingen hun bondgenoten weg te houden bij de AIIB.

Dat dit grandioos is mislukt en dat China nu met de AIIB een ongekend diplomatiek succes heeft geboekt, staat vast. Xi heeft een veelbeteken-ende stap gezet in de richting van een meer door China mede vorm gegeven wereldorde. Met dank aan Europese regeringsleiders.

Meer over