Chemie op je menu

Koop je simpel sap, of pak je de verrijkte variant met extra vitaminen, die fles met het glanzende ‘ik kies bewust’-logo?...

Voor een bezoekje aan de supermarkt is een graad in de scheikunde geen overbodige luxe. Met welke producten komen we aan onze dagelijkse dosis LGG, ALA, EPA, Bifidus Actiregularis, L. casei Shirota, vitamine B12, magnesium, foliumzuur of Omega 3 en 6? De chemie heeft zijn opwachting gemaakt in onze dagelijkse voeding en wie niet meegaat in de trend doet zijn lichaam tekort, is de dagelijkse boodschap van reclames. Want: ‘Weet u wel dat 70 procent van onze weerstand in de buik wordt bepaald?’

De voedingsmiddelenindustrie biedt inmiddels een indrukwekkende hoeveelheid ‘gezondheidsbevorderende producten’ aan, kortweg functionele voeding geheten. Aan deze voedingswaren zijn vitaminen, mineralen, goede vetten en/of bacteriën toegevoegd en slechte suikers zijn eruit gefilterd. Geen groente of fruit meer nodig, je extra vitaminen haal je uit een glas sinaasappelsap. Wie denkt dat het met een glaasje sap wel ophoudt met de verrijking van ons voedsel, heeft het mis. Een rondgang langs de supermarkten levert al snel vijftig producten op: witbrood dat stiekem bruinbrood is, brood dat je dikke darmfunctie verbetert, brood met omega 3, eieren met omega 3, acht soorten boter, vier drankjes voor je darmen en je weerstand, allerlei soorten ontbijtgranen met onvermoede vitamine kwaliteiten, vegetarische burgers met extra ijzer en vitamine B12, ontbijtdrankjes met extra vezels voor de stoelgang, cholesterolverlagende sojadrink en melk met een overdosis calcium, allerhande koekjes met magnesium en vitaminen en supergezonde olie om in te bakken. Zelfs de frieten worden gezond met frituurolie die past in een cholesterolverlagend dieet.

Een gezond lichaam is niet gratis. Al die extra chemie toevoegen kost geld en dat wordt ruimhartig doorberekend aan de consument. Iedere dag een flesje Yakult met goede bacteriën voor de weerstand kost 148, 20 euro per jaar. Wil je eieren met extra omega 3? Een doosje van zes kost 1,24 euro. De ‘gewone’ scharreleieren zijn 0,95 euro. In boter gaat de variatie nog verder, van 0,75 euro voor een pakje waar simpelweg ‘voor op brood’ opstaat, naar cholesterolverlagende Becel Pro activ a voor 4,69 euro.

Na een bezoekje aan drie supermarkten en de bakker heb ik een paar uitpuilende tassen met voedsel in mijn keuken staan, genoeg voor een gevarieerd weekmenu. Opvallend is hoeveel zoete producten erbij zitten. Chips met extra vitaminen zijn er niet, maar koekjes in overvloed. Probiotica zoals Activia en Vifit voor de regulering van je stoelgang, zijn gezoet met zoetstoffen. Toch ironisch aangezien zoetstoffen juist slecht kunnen zijn voor ons darmstelsel. De sapjes doen hier ook aan mee, het ene is nog zoeter dan de ander. De hartige dingen op het menu beperken zich tot brood, vleesvervangers, naturel zuivel en olie om in te bakken.

Op alle producten staan voedingswaardetabellen die ik keurig overneem om mijn dagelijkse inname bij te houden, maar dat verheldert niet alles. Al op de eerste dag ontdek ik dat op het bekertje Vifit met LGG (bacteriën voor een evenwichtige darmflora) wel keurig staat dat de werking van een dagelijkse portie LGG wetenschappelijk is aangetoond, maar niet wat een portie is en hoeveel bacteriën ik binnenkrijg. Een telefoontje naar de consumentenservice van moederbedrijf Campina biedt weinig soelaas. De vriendelijke mevrouw aan de andere kant van de lijn kan niet terugvinden wat een portie is, en evenmin hoeveel LGG daar dan in zit. ‘Dat is denk ik voor iedereen anders mevrouw. Misschien dat de website van het Voedingscentrum meer informatie heeft?’ Wel kan ze vertellen dat bij Vifit plus (en dat heb ik dus niet gedronken) per portie minimaal vijf miljard actieve bacteriën worden verorberd. Wat betekent dat? ‘Dat is heel veel, mevrouw.’

De probiotica zijn voor mij niet zo’n succes. Op dag 3 begin ik tot afgrijzen van mijn omgeving (en mijzelf) onwelriekende winden te laten, aan het einde van de week raak ik geconstipeerd. Een overdaad aan bacteriën wellicht? Mediadiëtiste Lenny Versteegden, die mijn dieet deze week in de gaten houdt, vindt het onzin dat ik soms wel vier verschillende probiotica inneem. ‘Voor gezonde volwassenen zijn probiotica echt overbodig. Een overdosis aan zoetstoffen zoals in light-varianten kan zelfs diarree veroorzaken.’ Bij darmklachten of gebruik van bepaalde medicijnen kan volgens haar Yakult of Activia helpen. ‘Maar als je gezond bent kun je ook gewoon een halve liter zuivel per dag drinken.’

De vitaminen bevallen me een stuk beter. Ze zijn aan 37 van de producten op mijn menu toegevoegd, waardoor ik echt het gevoel krijg dat ik goed bezig ben. Appelsientje Oranje vruchtensap is de absolute winnaar met per glas (200 ml) 25 procent van de aanbevolen dagelijks hoeveelheid (adh) aan vitamine A voor de ogen, B3, B5 en B6 voor stofwisseling en zenuwstelsel, E tegen veroudering, H voor huid en haar, en zelfs 100 procent vitamine C voor de weerstand.

Ik vind ook nog wat onverwachte vitamine meevallers: zo levert een boterham met DuoPenotti al 20 procent van de adh vitamine E. En dat niet alleen, er zit ook nog eens calcium in voor sterke botten en tanden. In slechts zeven boterhammen zit je aan de adh. Knappe ouder die het suikerzoete smeersel nu nog van tafel krijgt.

Vitamine E en calcium zijn favoriet bij producenten, gevolgd door vitamine B6, B12 en C. Moeiteloos haal ik twee of drie keer de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (zie grafiek). Naast calcium zijn ijzer en magnesium populair op de verpakkingen van koekjes als Liga Continue en Liga Milkbreak. Je kunt er bijna niet meer omheen dat je met het kopen van deze koekjes: ( a) grote en sterke kinderen krijgt, en (b) ongestoord grote hoeveelheden kunt wegwerken.

Toch krijg ik steeds minder honger van al die verrijkte producten. Op dag 4 eet ik tegen heug en meug mijn tussendoortjes, dag 5 sla ik ze helemaal over en op dag 6 krijg ik mijn avondeten nauwelijks op. Mijn buik voelt opgezwollen en ik ontdek dat ik met dit dieet veel te weinig vezels binnenkrijg. Een gezonde hoeveelheid is 30 gram per dag, ik haal nauwelijks de helft. Bij nadere inspectie blijkt dat een halve liter Goedemorgen drinkontbijt van Campina, dat officieel toch 2,5 boterham met kaas moet voorstellen, vier gram vezels oplevert. Die 2,5 bruine boterham is goed voor ruim vijf gram. Ook andere ‘vezelrijke’ producten, zoals de Albert Heijn Fibre Flakes, leveren niet meer dan 4 gram per portie op.

Een week lang omega 3 verzamelen heeft ook niet het gewenste resultaat: alle omegaboterhammen, boter,(kaas) en eieren ten spijt, zit ik alleen op maandag boven de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid ‘goede vetten’. En ik heb op zondag nog wel een liter omega 3 melk gedronken! Dit bracht me pas op 45 procent van de adh, terwijl een broodje haring de teller moeiteloos doet uitslaan naar 200 procent.

Diëtiste Lenny keurt mijn dieet onverbiddelijk af. ‘Je hebt te weinig gegeten. Een gezond dieet betekent vijf tot zeven bruine boterhammen per dag. Als jij verzadigd bent na één bolletje Blue Band Goede start op een dag, heb je niet genoeg voedingsstoffen binnengekregen.’ Ook een drinkontbijt van zuivel en granen is bedoeld als aanvulling, niet als basis van het dieet. ‘Ik raad dat soort producten vooral aan als gezond tussendoortje, omdat de combinatie van zuivel en granen een vol gevoel geeft.’

Mijn overdosis vitaminen is ook geen verdienste. ‘Te veel vitamine A of D kan zelfs giftig zijn, bovendien hebben Nederlanders helemaal geen tekorten. Alleen zwangeren, ouderen en kinderen tot 4 jaar lopen risico op tekorten.’

Zijn verrijkte producten dan allemaal onzin? Lenny ziet wel wat in calciumplus melk. ‘Wie moeite heeft om een halve liter zuivel te drinken, kan zijn calciuminname best wat opkrikken. En we eten nog steeds te weinig vis, dus omega 3 toevoegen kan ook geen kwaad. Alhoewel kleine beetjes omega 3 sprokkelen natuurlijk nergens op slaat, dan kun je beter minimaal een keer per week vette vis eten.’

Het liefst heeft ze dat mensen naar de groenteboer gaan als ze het gevoel hebben tekort te komen. ‘Het maakt zo’n verschil om naar een goede groenteman te gaan in plaats van de supermarkt. Kies daar ook nog seizoensproducten en je hebt in één klap een vitaminebom.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.