NieuwsEconomische krimp

CBS: nooit kromp de Nederlandse economie zo sterk als tijdens de lockdown, situatie ‘inktzwart’

De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal – tijdens het hoogtepunt van de coronacrisis – met 8,5 procent gekrompen ten opzichte van een kwartaal eerder. De grootste afname ooit gemeten, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek. 

Consumenten gaven onder meer veel minder uit in de horeca. Beeld ANP

De helft van de daling van het bruto binnenlands product (bbp) is veroorzaakt doordat consumenten tijdens de lockdown minder uitgaven, meldt het CBS op basis van voorlopige cijfers. Door de lockdown werd zoals verwacht veel minder geld uitgegeven in de horeca en aan onder meer recreatie, cultuur en vervoer. Doordat er minder autokilometers werden gemaakt, besteedde de consument ook minder geld aan benzine en diesel. 

De daling is ‘ongekend’, aldus CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen, ‘of duizend synoniemen voor dat woord’. De krimp was veel groter dan die tijdens de financiële crisis, toen in het eerste kwartaal van 2009 het bbp met 3,6 procent afnam. Zelfs in de jaren dertig was de klap niet zo groot als nu, aldus Van Mulligen.

Hoewel inmiddels enige tekenen van herstel zichtbaar worden, is de economische situatie nog altijd ‘inktzwart’ en is door de aanhoudende coronadreiging de toekomst onzeker, aldus de CBS-econoom. 

Averij

De bedrijfstakken die tijdens het hoogtepunt van de coronacrisis de zwaarste averij opliepen, waren handel, horeca, vervoer en opslag. Ook uitzend- en reisbureaus hadden het zoals voorzien zwaar. Opmerkelijk: ook de zwaar belaste zorgsector had minder inkomsten. 

Hoewel ziekenhuizen vol lagen met coronapatiënten, werd veel andere zorg uitgesteld of vermeden, aldus het CBS, waardoor de inkomsten per saldo met ruim 20 procent zijn gedaald. De sterk gedaalde vraag naar reguliere zorg heeft er zelfs toe geleid dat de overheidsconsumptie daalde met ‘een zeldzame’ 3,5 procent.

Tijdens het hoogtepunt van de Europese coronacrisis werd ook veel minder geïnvesteerd en geëxporteerd. Vooral de uitvoer van diensten (zoals uitgaven van buitenlandse bezoekers in Nederland, dat het CBS onder deze noemer schaart), transportmiddelen, aardolieproducten en machines was fors lager dan een jaar eerder. 

Ondanks de ongekende krimp is de daling in Nederland minder groot dan in veel andere Europese landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk (min 20 procent), Duitsland (ruim min 10 procent) en Frankrijk (min 13 procent). Hoe dit kan, is volgens CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen lastig te zeggen. ‘Mogelijk speelt de intelligente lockdown een rol, maar dat kan niet de hele verklaring zijn’, zei hij in een eerste toelichting. ‘Want een land als Zweden, dat nauwelijks een lockdown kende, is ongeveer even zwaar getroffen als wij.’

Dat Spanje bijvoorbeeld nog meer leed, heeft met de zwaarte van de lockdown daar te maken, maar ook met het feit dat dit land sterk afhankelijk is van toerisme, een van de zwaarst getroffen sectoren.

Mogelijk alsnog ontslaggolf

De afgelopen periode gingen in Nederland 322 duizend banen verloren, ongeveer 3 procent van het totaal. Dat getal is geflatteerd, volgens het CBS, omdat in dezelfde periode het aantal gewerkte uren met 6 procent daalde. Dit betekent dat veel mensen thuis duimen zaten te draaien, maar nog wel een baan hadden. Hier speelt waarschijnlijk de overheidssteun een rol: bedrijven konden dankzij diverse regelingen personeel in dienst houden, hoewel er tijdelijk geen werk voor was. 

Wie een vaste baan had, kwam dankzij de overheidssteun doorgaans aardig door de crisis heen. De klappen vielen vooral bij flexwerkers, werknemers met jaar- en nulurencontracten. Zij verloren op grote schaal hun inkomsten uit werk. ‘Jongeren en lager opgeleiden kregen de zwaarste klappen’, aldus  Van Mulligen. Als de coronacrisis voortduurt of opnieuw oplaait, zal dit ook mensen met een vaste baan treffen. ‘Als corona in ernst toeneemt, zullen mogelijk alsnog veel ontslagen volgen. De vooruitzichten zijn niet gunstig.’

Het CBS meet sinds 1987 elk kwartaal veranderingen in het bbp. Door de uitzonderlijke situatie zijn de cijfers die het CBS vrijdag presenteerde met meer onzekerheid omgeven dan gewoonlijk, aldus het statistiekbureau.

Meer over de economische gevolgen van de coronacrisis:
Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldde vrijdag een recorddaling van het aantal banen en de aankondigingen van reorganisaties volgen elkaar in rap tempo op. Waar liggen nog wél kansen op de arbeidsmarkt?

De Rabobank zet zich schrap voor economische klappen in de nabije toekomst. De bank houdt nog eens een miljard euro extra achter de hand, vanwege verliezen op leningen die door de coronacrisis mogelijk nooit zullen worden terugbetaald.

De Britse economie is in het tweede kwartaal met 20,4 procent gekrompen, de sterkste terugval in de geschiedenis van het land. Nergens zijn de gevolgen van de coronacrisis en de Brexit zo zichtbaar als in The City, het Londense zakenhart.

Volkskrant-redacteur Remco Andersen reisde de afgelopen weken langs de A2, de economische slagader van Nederland, en zag hoe het land weer in beweging probeert te komen. De coronacrisis blijkt er verre van voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden