Buitenlandse mijnbouwbedrijven verdringen zich om contracten over exploitatie van delfstoffen af te sluiten Kabila erft een ziek, geplunderd en bankroet Zaïre

Als Laurent Kabila binnenkort de macht overneemt, dan erft hij een ziek, geplunderd en bankroet Zaïre. De formele sector bestaat niet meer....

FRED DE VRIES

Van onze buitenlandredacteur

Fred de Vries

AMSTERDAM

Dergelijke desastreuze cijfers gelden voor de gehele economie, van de geïmplodeerde landbouw tot de buitenlandse schuld, die sinds 1990 is verdubbeld en nu 14 miljard dollar bedraagt. Uitstel van betaling is niet meer mogelijk sinds het Internationaal Monetair Fonds Zaïre 'off track' heeft verklaard.

Ook de gezondheidszorg is ingestort. Ondervoeding bij kinderen is volgens een memo van de Wereldbank uit 1994 verdubbeld sinds 1991. En volgens gegevens van Unicef was in 1995 de kindersterfte 142 per duizend geboorten, een van hoogste ter wereld. Beide alarmerende cijfers dateren nog van voor de burgeroorlog, die zeven maanden geleden begon en die gepaard is gegaan met diverse cholera-epidemiëen.

Voorwaarde voor een fatsoenlijke wederopbouw is dat een groot deel van de schulden worden kwijtgescholden en dat er grootschalige buitenlandse investeringen worden aangetrokken. De Wereldbank schat dat voor economisch herstel van Zaïre 1,4 miljard dollar per jaar nodig is. De staat kan volgens de bank nog geen derde daarvan bijdragen. De rest zou van internationale donoren moeten komen.

Er is evenwel reden voor optimisme. Zaïre is zeer vruchtbaar en rijk aan delfstoffen en mineralen. Er zijn verschillende 'graanschuren' bij Bandundu en in Kivu. En het land was ooit 's werelds vijfde koperproducent en de grootste kobaltproducent. Verder worden er diamanten, tin, zink en goud gewonnen. De buitenlandse bedrijven verdringen zich bij de AFDL-rebellen om contracten af te sluiten.

Eveneens optimistisch stemmend is het feit dat de AFDL in Mawampanga Mwana Nanga sinds november een uitstekende 'minister van Financiën' heeft. Mawampanga studeerde economie aan de Amerikaanse Penn State University en zijn ster is snel rijzende, ook al wijkt hij volgens AFDL-haviken nu al af van 'het correcte denken'. Corruptie in eigen gelederen pakt Mawampanga keihard aan, en bij de gesprekken met buitenlandse investeerders toont hij zich sluw en doortastend.

Amerikaanse en Canadese bedrijven zijn tot dusverre de grote winnaars bij het sluiten van contracten. Waarnemers leggen een verband tussen de Amerikaanse steun voor Kabila en de contracten. Op 16 april sloot het Amerikaans-Canadese American Mineral Fields (AMF) een contract van een miljoen met de AFDL voor de winning van zink, koper en kobalt in de Shaba, de rijkste provincie. AMF-voorzitter Jean-Raymond Boulle is zulke goede maatjes met Kabila, dat hij hem zijn privé-vliegtuig beschikbaar stelde.

Een tweede belangrijke naam is de Canadese Barrick Gold Corporation, die in Haut-Zaïre een groot deel van de goudexploitatie in handen heeft. Tot Barricks internationale adviesraad behoren de Amerikaanse ex-president George Bush, de Canadese ex-premier Bryan Mulroney, ex-CIA-directeur Richard Helms en de ex-gouverneur van de Duitse Bank Karl Otto Pohl.

Ook de Zuid-Afrikanen, de Belgen en de Fransen, die allen van oudsher grote belangen in Zaïre hebben, roeren zich flink, maar vooral op defensieve wijze. Ze zijn bang voor de snel groeiende invloed van de Amerikanen en AMF in het bijzonder. Daarnaast vrezen zij voor de overeenkomsten die zij in het verleden met het Mobutu-regime hebben gesloten.

Een delegatie van de Zuid-Afrikaanse diamantengigant De Beers bezocht vorige maand Mawampanga om uit te vinden hoe het met de hun door het Mobutu-regime toegezegde lading diamanten (ter waarde van drie miljoen dollar) in Mbuji-Mayi stond. De 'minister' zei dat ze daar opnieuw voor moesten bieden. Een woedende De Beers stelde het contract uiteindelijk veilig door vijf miljoen dollar te bieden.

Waarnemers verwachten dat dergelijke geschillen zich in de toekomst vaak zullen voordoen. Zo sloot de Zaïrese regering in 1995 een geheime overeenkomst met het Zuid-Afrikaanse Anglo-American over de overdracht van mijnbouwconsessie van het staatsbedrijf Gécamines, dat de exploitatie van koper, kobalt, tin en zink uitvoert. De Wereldbank veroordeelde de overeenkomst. De AFDL zal het contract ongetwijfeld aan haar laars lappen. De AFDL, die de oorlog heeft kunnen financieren dankzij de productie uit de mijnen in de bezette gebieden, is huiverig voor een al te snelle privatisering.

Het staatsbedrijf Gécamines is inmiddels door de rebellen overgenomen. De nieuwe directeur, de vorige week benoemde Mbaka Kawaya Swana, schat dat er een miljard dollar in het bedrijf moet worden geïnvesteerd om de productie weer op het niveau van 1960 te krijgen. 'Maar ik weet dat ik zoveel geld niet kan krijgen. Daarom zoek ik een paar honderd miljoen om bepaalde onderdelen weer op gang te krijgen', zei hij.

Pas als de industrie weer een beetje op poten staat, wil Mbaka aan privatisering denken. 'Nu privatiseren betekent dat je je industrie min of meer weggeeft. Want ze verkeert in zo'n deplorabele staat dat je er bijna niets voor krijgt.'

Naast koper is ook de potentie van het Zaïrese kobalt enorm. Het land beschikt over minstens de helft van 's werelds kobaltvoorraden. Het metaal wordt gebruikt in batterijen voor cellulaire telefoons en de volgende generatie elektrische auto's. De vraag naar kobalt zal de komende jaren sterk toenemen, verwachten experts. Sommigen menen zelfs dat investeren in kobalt lucratiever zal zijn dan in goud. Het Amerikaanse International Panorama Resource Corporation gaat in 1999 het Zaïrees kobalt winnen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden