Column Het spel en de knikkers

Btw-verhoging van 6 naar 9 procent (ook) op leidingwater is juist goed beleid

Op 1 januari stijgt het lage BTW-tarief van 6 naar 9 procent, en dus doen organisaties wier achterban hier last van heeft dezer dagen nog een laatste poging het onheil te weren. Deze week adverteerden de waterbedrijven in de kranten (‘de maat is vol’), met het bekende argument dat ‘eerste levensbehoeften’ niet hoger moeten worden belast.

In de advertentie stonden rare dingen, waarover straks meer.

De hoofdlijn van het kabinetsbeleid – lage BTW-tarief omhoog, loon- en inkomenstenbelasting omlaag – is prima de luxe. Lang geleden was het onderscheid in de BTW tussen hoog (voor ‘luxe’) en laag (voor ‘eerste levensbehoeften’) zinvol en nivellerend, omdat mensen met een laag inkomen een groter deel van hun inkomen uitgaven aan die eerste levensbehoeften dan mensen met een hoog inkomen. Maar dat is (al lang) niet meer zo. Op weg naar één BTW-tarief is de verhoging van het lage tarief een goede stap.

Maar nu de rare dingen. De waterbedrijven stellen in hun advertentie dat de prijs van drinkwater ‘straks voor 30 procent uit belastingen bestaat’. En ook: dat het kabinet ‘de belasting op flessenwater juist wil verlagen’. Beide beweringen vond ik raadselachtig. Maar de eerste klopt, en over de tweede wordt nagedacht. Welkom in de wondere wereld der indirecte belastingen.

Het blijkt te gaan om twee specifieke belastingen, beide rijp voor het groot vuil. Ten eerste bestaat er een ‘verbruiksbelasting’ op ‘vruchten- en groentesappen, limonade en mineraalwater’. Ten tweede bestaat er een ‘belasting op leidingwater’. Die laatste is de afgelopen zeven jaar ruim verdubbeld.

Waarom naar het groot vuil? Met dit type belastingen (waar ook accijnzen op alcohol, tabak, en milieuvervuiling onder vallen) volgt de overheid de logica van Arthur Pigou, een Britse econoom die in 1920 The Economics of Welfare publiceerde, over welvaartseconomie dus. Als aan de productie of consumptie van goederen evident negatieve (of positieve) externe effecten zijn verbonden, verhoogt de overheid de welvaart in een land door deze producten te belasten (of juist te subsidiëren). Voorbeelden: milieuvervuiling belasten; onderwijs subsidiëren.

Deze belastingen en subsidies beïnvloeden de prijs die consumenten betalen (voor milieuvervuiling en onderwijs), en zo de hoeveelheden die mensen ervan willen kopen.

De legitimatie van de verbruikersbelasting op vruchtensap en water in een flesje, en de belasting op leidingwater, moet dus worden gezocht in de negatieve externe effecten van de productie en consumptie ervan.

Wat is er negatief aan de productie en consumptie van leidingwater (gegeven dat consumenten hiervoor al keurig de marktprijs betalen, en BTW erbovenop)? Ik zou niet graag de ambtenaar op Financiën zijn die voor staatssecretaris Menno Snel deze Kamervraag moet beantwoorden. Voor de zekerheid: het argument dat deze belasting ertoe bijdraagt dat mensen ‘zuiniger zijn met water’ (het staat echt op de website van de overheid) snijdt geen hout.

Welke maatschappelijke schade in het bijzonder berokkent de productie en consumptie van vruchtensap, groentesap, en flesjeswater? Idem.

Als er geen specifieke maatschappelijke schade kan worden aangewezen, vervalt de grond onder een specifieke belasting op een product. Dat neemt niet weg dat de schatkist moet worden gevuld, maar dan hoort de overheid dan te doen via algemene belastingheffing, zoals de BTW.

Met hun advertentie zaten de waterbedrijven dus wel verkeerd. De BTW-verhoging van 6 naar 9 procent (ook) op leidingwater is juist goed beleid. De verbruiksbelasting op flessenwater is juist een onding. Schaf de belasting op leidingwater af, daartoe hadden ze moeten oproepen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.