Brussel wil meepraten over omstreden pijpleiding Nord Stream 2 - tot ongenoegen van Angela Merkel
© ANP

Brussel wil meepraten over omstreden pijpleiding Nord Stream 2 - tot ongenoegen van Angela Merkel

Is Nord Stream 2 een puur commercieel of een geopolitiek project?

De Europese Commissie eist dat ze mag meepraten over een nieuwe omstreden pijpleiding die gas moet gaan transporteren van het Russische Sint-Petersburg naar Duitsland.

Met dit standpunt trotseert de Commissie kanselier Angela Merkel, die vindt dat Brussel zich niet dient te bemoeien met dit Nord Stream 2-project.

In een stuk dat vandaag wordt gepubliceerd, stelt de Commissie voor de regels voor de interne gasmarkt zodanig te veranderen dat de nieuwe pijpleiding kan worden getoetst aan de EU-wetten. De gewijzigde richtlijn moet worden goedgekeurd door de lidstaten, verenigd in de Europese Raad. Dit kan een hoog oplopend conflict worden, aangezien de EU zeer verdeeld is over het project.

Energieveiligheid

De landen uit het voormalige Sovjetblok willen niets liever dan hun grote afhankelijkheid van Russisch gas verminderen

De Commissie en een aantal Midden- en Oost-Europese lidstaten maken zich zorgen over de geopolitieke consequenties van Nord Stream 2. Zij vinden dat de pijplijn haaks staat op het Europese streven minder afhankelijk te worden van Russisch gas. Voor deze lijn werd gekozen na de Russische agressie tegen Oekraïne in 2014. Al daarvoor gebeurde het een paar maal dat het Russische staatsbedrijf Gazprom vanwege politieke spanningen de gasleveranties aan de Oekraïners staakte en miljoenen mensen in de kou zette. 'Dit nooit meer', nam de Europese Unie zich voor. Begin 2015 vormde zij een energie-unie die energieveiligheid moet creëren.

Nord Stream 2 wordt het zwaarst bekritiseerd door Polen, de Baltische staten, Tsjechië, Hongarije, Slowakije, Kroatië en Roemenië. Deze landen behoorden vroeger tot het Sovjetblok en willen niets liever dan hun grote afhankelijkheid van Russisch gas verminderen.

Zij staan tegenover Duitsland, dat met twee energiebedrijven deelneemt aan Nord Stream 2 (Uniper en Wintershall). Andere betrokken Europese bedrijven komen uit Oostenrijk (OMV), Frankrijk (Engie) en Groot-Brittannië en Nederland (Shell). Ook deze landen - niet de onbelangrijkste binnen de EU - hebben er net als Duitsland geen belang bij dat het project wordt uitgekleed.

Een commercieel project?

Waarschijnlijk is dat het een fel gevecht wordt

Merkel heeft zich steeds op het standpunt gesteld dat de nieuwe pijpleiding, die over de bodem van de Oostzee loopt en per jaar 55 miljard kubieke meter gas moet gaan vervoeren, een puur commercieel project is. Ook de Oostenrijkse kanselier, Christian Kern, zou vorige maand op de Europese top hebben gezegd dat het project niet de dupe mag worden van politieke overwegingen, zoals afkeer van het Kremlin. De Poolse premier Beata Szydlo bestreed bij diezelfde gelegenheid tegenover journalisten dat het een zuiver commerciële onderneming is. 'De politieke dimensie is duidelijk.'

Een andere verdedigingslinie van de voorstanders van Nord Stream 2 is dat de huidige EU-wetten een rol voor de Europese Commissie niet toestaan. Het is om deze reden dat de Commissie nu voorstelt de regels zo te veranderen dat Brusselse bemoeienis wel mogelijk wordt. Of de voorgestelde wijzigingen het halen is, zoals gezegd, lang niet zeker. Wel waarschijnlijk is dat het een fel gevecht wordt.

'Ruslands genade'

Donald Tusk, de Poolse president van de Europese Raad, heeft al stelling betrokken. Volgens The Financial Times schreef hij voor de zomer een brandbrief aan Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie. Daarin waarschuwde hij dat Nord Stream 2 'niet in het Europese belang is'. De pijpleiding geeft volgens hem Moskou de mogelijkheid een eind te maken aan de olie- en gastoevoer via Oekraïne, wat Kiev uitlevert aan 'Ruslands genade'.

Op de EU-top van oktober erkende Juncker dat 'er de komende maanden geen eensgezindheid zal komen'. Overigens meent de Europese Commissie dat Nord Stream 2 ook op gespannen voet staat met de klimaatdoelstellingen van de energie-unie: namelijk de EU minder afhankelijk maken van gas en andere fossiele brandstoffen.