REPORTAGE

Britser dan Brits, maar gesmeerd door Hongaren

Een sandwichmaker die driehonderd Hongaren in dienst wil nemen, heeft in Engeland de discussie over migranten uit de EU doen oplaaien.

Beeld COLOURBOX

'BANEN! BANEN! BANEN!' Deze kreet siert een uithangbord langs de Mare Fair, een straatje in Northampton. De tekst gaat gepaard met de beroemde 'Jouw land heeft je nodig!'-foto van Lord Kitchener, de Britse legercommandant die jongemannen honderd jaar geleden met een priemende vinger sommeerde hun land te gaan dienen. Afgelopen dagen kwam het stadje in het nieuws vanwege een heel andere wervingscampagne. Sandwichmaker Greencore had zo veel moeite autochtone arbeidskrachten te vinden om broodjes te smeren, dat het bedrijf nu driehonderd Hongaarse gastarbeiders gaat halen.

Het nieuws dat de meest Engelse van alle bezigheden alleen nog door buitenlanders kan worden vervuld, veroorzaakte een schok. 'Is er niemand meer in Groot-Brittannië die nog een sandwich kan maken?', vroeg The Daily Mail zich maandag verontrust af op zijn voorpagina. Het nieuws kwam bovendien midden in de discussie over de aanhoudende komst van Europese migranten, uit Oost-, Midden- en de laatste tijd ook uit Zuid-Europa. Premier David Cameron begon in Europa zelfs te pleiten voor het enigszins indammen van het vrije verkeer door middel van quota.

Nieuw is de ophef niet. Enkele jaren geleden kwam de koffie & sandwich-keten Pret a Manger in opspraak omdat ze vrijwel alleen buitenlands personeel aannam. Eerder dit jaar zei een taxi-ondernemer uit Newport dat buitenlanders zijn voorkeur hebben omdat ze harder werken, zich minder vaak ziek melden en loyaler zijn. In zulke bewoordingen liet ook Vernon Deal zich uit, wiens fruitbedrijf in Boston, de meest Oost-Europese van alle Britse steden, afhankelijk is van Polen, Litouwers en Roemenen. Wie in Londen een koffie bestelt, wordt zelden door een Engelsman bediend.

Lage werkloosheid

In Northampton, ooit het hart van de schoenenindustrie, zei het hoofd van personeelszaken bij Greencore dat het smeren van sandwiches 'niet altijd het soort werk is dat mensen willen doen'. Ze voegde eraan toe dat de werkloosheid laag is in deze regio. In werkelijkheid ligt deze met 4 procent boven het landelijke gemiddelde. Ruim 5.500 inwoners van Northampton zitten in de bijstand en dienen zich met regelmaat te vervoegen bij het arbeidsbureau. 'Bijstand aanvragen: je kunt het makkelijk en simpel online doen', staat op een poster bij de ingang.

Bij het moderne bakstenen gebouw, waar bewakers journalisten moeten weghouden, is het een komen en gaan van 'klanten'. Jongeren in trainingspakken, vrouwen met kinderwagens en ouderen die na een verplichte herkeuring van de WAO in de AOW lijken te zijn beland. Jimmy, een getatoeëerde vijftiger, rookt nog even een troostsigaret alvorens hij naar binnen gaat om werk te vinden. 'Ik was chauffeur, maar ben mijn rijbewijs kwijtgeraakt. Ik zoek elke dag een baan en verzamel afwijzingen. Sandwiches maken? Dat kan ik en dat wil ik best doen, als er niets anders is.'

'Sandwichgate' raakt een bekend thema: immigranten die werk willen doen waarvoor autochtone steuntrekkers bedanken. Het werd begin dit jaar aanschouwelijk gemaakt in de reality-serie Benefits Street, over een straat in Birmingham waar vrijwel niemand emplooi had, behalve een groep Roemeense immigranten die werd uitgebuit in de tuinbouw. De Conservatieve minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Iain Duncan Smith heeft de bijstand de laatste jaren proberen te versoberen. In het verlengde daarvan verzocht hij werkgevers enkele maanden geleden Britse werklozen een kans te geven.

Personeel van de sandwichfabriek van Greencore in Northampton aan het werk aan de lopende band.Beeld Greencore

Oplossing

Duncan Smith is ook een van de bewindslieden die moeite hebben met massale immigratie en bereid zijn het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie te halen. Voor de Conservatieven vormt het een duivels probleem. Vanuit sociaal oogpunt zien ze met lede ogen aan hoe de komst van vreemdelingen het karakter van wijken en zelfs steden verandert. Tegelijkertijd steunt de innerlijke neo-liberaal juist immigratie omdat het de lonen laag houdt. Om die laatste reden zei de leider van de Britse werkgeversbond eerder deze week dat immigratie geen probleem is, maar juist een deel van de oplossing.

Hoe ongemakkelijk het onderwerp ligt, merkte ook de staatssecretaris voor Immigratie James Brokenshire. Nadat hij kritiek had geuit op de gegoede middenklasse die massaal gebruikmaakt van goedkope arbeid, bleek dat de halve regering, onder wie de premier zelf, buitenlandse nanny's of schoonmakers in dienst heeft. Het wekt geen verbazing bij Carlos Varga-Silva, die bij de Migration Observatory de gevolgen van immigratie bestudeert. 'Immigranten vanuit de EU komen doorgaans met een doel hierheen: om te werken, meestal in eenvoudige baantjes waarvoor ze niet hebben geleerd.'

Schatkist

Varga Silva: 'Na 2004 kwamen er vooral immigranten uit Polen en andere landen in het oosten, maar sinds de eurocrisis zijn daar vooral Italianen en Spanjaarden bijgekomen. De problemen doen zich vooral voor in provinciesteden waar de plaatselijke bewoners weinig ervaring hadden met nieuwkomers. Vandaar dat de UKIP in die contreien sterk is. Het schijnt mij toe als een tijdelijk probleem.' Dat de economische gevolgen van EU-migratie positief zijn, kwam vorige week nog naar voren in een academisch rapport. Sinds 2001 zou er 25 miljard pond (32 miljard euro) in de schatkist zijn gevloeid door immigratie.

Sinds de oostelijke uitbreiding van de EU zouden zo'n driekwart miljoen migranten naar het Verenigd Koninkrijk zijn gekomen. Een van hen is Darek, een 31-jarige Pool die moeite heeft de weg naar het arbeidsbureau in Northampton te vinden. ' Ik ben daar nog nooit geweest. Sinds ik hier in mei ben aangekomen, repareer ik mobiele telefoons van Samsung. Ik heb nu wat problemen met mijn huisvesting en ik hoorde dat ze me daarmee kunnen helpen. Werken doe ik graag, want dan heb ik geen tijd om heimwee te krijgen.'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden