Britse staalindustrie strijdt om haar bestaan

Wie vroeger staal dacht, dacht Verenigd Koninkrijk. Maar dat is al zeker een eeuw geleden. Een reeks ontslagen wees de Britten er weer eens op dat het grote werk al lang elders gebeurt.

Tata Steel in Scunthorpe. Hier schrapt Tata 900 banen. Twee andere vestigingen worden helemaal gesloten. Beeld Getty Images

De Britse staalindustrie strijdt om haar bestaan. Tata Steel maakte dinsdag bekend dat twee fabrieken in de mottenballen gaan en een derde wordt ingekrompen, waardoor 1.200 arbeiders op straat komen te staan. Een dag eerder werd bekend dat Caparo, waar 1.800 mensen werken, failliet dreigt te gaan.

Vorige maand maakte de Thaise eigenaar van de honderd jaar oude staalfabrieken in Redcar,waar eens de Sydney Harbour Bridge werd gesmeed, bekend dat er geen toekomst meer is, leidend tot 1.700 ontslagen. Binnen een maand is het aantal werknemers in de Britse staal zodoende met een vijfde gekrompen.

De problemen bij Caparo en het besluit van Tata overschaduwen het staatsbezoek van de Chinese president Xi Jinping. Naast het sterke pond, dure elektriciteit en hoge belastingen, is het dumpen door China van staal op de wereldmarkt de oorzaak van de staalcrisis.

Pijnlijke situatie

Premier David Cameron beloofde de handelwijze van China voorzichtig ter sprake te brengen, maar hij zal er geen punt van maken. Hij weet dat de verhoudingen zijn veranderd. Het Verenigd Koninkrijk produceerde in 2013 twaalf miljoen ton staal per jaar. in China reikt de teller tot 822 miljoen ton.

Het is een pijnlijke situatie voor het land dat bekend staat als de wieg van de industriële revolutie, waarvan staal de voornaamste pijler vormde. In de gloriedagen van de staalindustrie - de jaren zeventig van de negentiende eeuw - was het Verenigd Koninkrijk verantwoordelijk voor liefst 40 procent van 's werelds staalproductie. De meeste export ging naar de Verenigde Staten, het land dat twee decennia later de nieuwe staalgigant in de wereld zou worden. Ook op dit terrein kregen de Britten te maken met de wet van de remmende voorsprong.

Ideologische strijd

In de twintigste eeuw werd de zware industrie de inzet van een ideologische strijd. Labour heeft deze sector altijd geprobeerd te beschermen. Twee keer vonden er grootscheepse nationaliseringen plaats, na de Tweede Wereldoorlog en onder Harold Wilson, eind jaren zestig en halverwege jaren zeventig.

Beiden keren maakten de Conservatieven dit ongedaan. Margaret Thatcher privatiseerde British Steel, hetgeen gepaard ging met massaontslagen. In 1999 fuseerde het geprivatiseerde bedrijf met de Koninklijke Hoogovens onder de naam Corus, het huidige Tata Steel.

Mede door deze onzekerheid heeft de Britse staalindustrie altijd geleden onder gebrek aan innovatie, investeringen en een langetermijnvisie. Door de jaren heen is ze voorbijgestreefd door Frankrijk, Italië en Zuid-Korea. Veel staalfabrieken zijn verouderd en dus duur. Vooral de massaproductie staat op de tocht.

Ingrijpende gevolgen

Desondanks is niet alle hoop verloren voor de Britse staal. Nieuwe fabrieken, zoals die van Celsa in Cardiff, behoren tot de efficiëntste ter wereld en hebben toekomst, net als staalbedrijven die zich specialiseren.

Voor de staalwerkers in plaatsen als Redcar, Motherwell en Scunthorpe kunnen de gevolgen ingrijpend zijn. Enkele jaren geleden maakte de televisiezender Channel 4 een driedelige documentaire, Skint ('Platzak') geheten, over het dagelijks leven van de werkloze staalarbeider Dean en zijn gezin in Scunthorpe. Het was een klassiek verhaal van armoede, uitzichtloosheid en pogingen zo goed en vooral ook kwaad als het kan kinderen groot te brengen in buurten waar gokkantoren en lommerds het straatbeeld bepalen.

Zulke series zijn ook te maken over vergeten oorden waar ooit de scheepsbouw, de mijnen en de textiel floreerden. Met deze maatschappelijke misère in het achterhoofd roepen linkse politici de regering op om de staalindustrie te hulp te schieten, net zoals de regering-Brown enkele grote banken van de ondergang redde tijdens de kredietcrisis. Labours industriewoordvoerder Kevin Brennan zei het tragisch te vinden dat de Chinese president in een glitterkoets naar Buckingham Palace wordt gereden terwijl staalarbeiders op straat worden gezet.

Nieuwe banen

Cameron wees erop dat de Chinezen ook voor werkgelegenheid zorgen. President Xi zou omgerekend vier miljard euro aan investeringen hebben beloofd, hetgeen moet leiden tot 3.900 nieuwe banen. Daarbij gaat het vooral om werk in kernenergie, creatieve industrie, gezondheidszorg, hoogwaardige technologie, financiële dienstverlening, toerisme, luchtvaart en onderwijs. Probleem is dat deze banen vooral tot stand komen in het zuiden van Engeland en niet in het noorden waar ze harder nodig zijn.

De staalcrisis is dan ook een flinke tegenvaller voor de zogeheten'Northern Powerhouse'-strategie van de regering, waarmee de economische ongelijkheid tussen het noorden en zuiden wordt bestreden.

Cameron, die eerder dit jaar nog tevreden meldde dat de Britse staalindustrie beter loopt dan toen de sociaal-democraten aan de macht waren, ziet weinig heil in een hulppakket. Volgens hem valt er niet op te boksen tegen de marktkrachten en bovendien zou staatshulp tegen de regels van de zo verfoeide Europese Unie zijn.

In het Lagerhuis deed zijn minister van Economische zaken Sajid Javid, die de Chinese rol in de crisis relativeerde, een handreiking. Hij beloofde dat bij grootschalige infrastructuurprojecten, zoals de aanleg van de nieuwe hogesnelheidslijn of bouw van kerncentrales, zoveel mogelijk zal worden gekozen voor staal uit eigen land. Voor de nieuwe Forth Bridge in Schotland echter komt deze toezegging te laat. Bij dit neo-Victoriaanse project wordt gebruik gemaakt van met Chinees staal, gesmeed door staatsbedrijven. Het symboliseert de nieuwe wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden