Brexitschade slaat over op Italiaanse banken, EU huivert

De Europese financiële markten die al onrustig waren vanwege de Brexit, krijgen een nieuwe opdoffer te verduren. Een crisis bij de Italiaanse banken, die - volgens de Italianen althans - deels wordt veroorzaakt door de Brexit, stuurt de koersen verder omlaag.  Zo dreigt de schade van de Brexit zich snel uit te breiden.

Plaza Salimbeni, bij het hoofdkwartier van het noodlijdende Banca Monte dei Paschi uit 1472. Beeld Bloomberg via Getty Images

Dat de eigen Britse economie schade zou oplopen was voorspeld. Het pond is in een duikvlucht geraakt. Uit angst voor een dreigende recessie heeft de Bank of England de kapitaalseisen van de banken verlicht, hetgeen als een paniekmaatregel wordt gezien.

Dat de Britten ook de wereldeconomie en vooral die van de Europese Unie in de val zouden meenemen, was ondanks waarschuwingen van het IMF en de OESO niet voorzien. De Brexit heeft nog eens duidelijk gemaakt hoe het lot van de naties in de wereld met elkaar zijn verbonden.
Groot-Brittannië regeert met een aandeel van 4,6 procent van het wereld-bbp economisch allang niet meer over de golven, maar kan toch de wereldeconomie op zijn kop zetten.

Veilige pensioenhavens

Dat uit zich niet zozeer in het teruglopen van de handel, want mensen stoppen niet ineens met het kopen en verkopen van goederen. Het uit zich wel meteen in de verplaatsing van kapitaalstromen, die als door een wesp gestoken op elke onverwachte gebeurtenis reageren. Als gevolg van de Brexit zijn investeerders als wildemannen nieuwe veilige havens gaan zoeken voor hun biljoenen aan pensioenen, spaargeld en verzekeringspenningen. Ponden worden ingewisseld voor dollars en yens.

Voor het referendum was al 77 miljard pond (85 miljard euro) van pondenrekeningen afgehaald. Sinds de Brexit zijn honderden miljarden naar Amerikaanse, Duitse, Nederlandse, Japanse en Zwitsers staatspapier gegaan hoewel daar nauwelijks rendement of zelfs een negatief rendement op wordt behaald.

De meest onverwachte wending van de Brexit is dat ook de 19 leden tellende eurozone in een nieuwe crisis is beland, terwijl Groot-Brittannië zelf niet eens lid is van de muntunie. Beleggers vrezen een precedentwerking. Het grootste gevaar voor de Europa economie is dat de Brexit andere landen die veel belangrijker zijn voor het europroject, ook tot een vertrek zal aanzetten.

Premier Renzi. Beeld EPA

Euroreferendum Finland

Zo staat een referendum over de euro gepland in Finland. Maar vooral een referendum dat in oktober in Italië plaatsvindt over veranderingen in het politieke stelsel wordt door beleggers met argusogen tegemoet gezien. Italië is een sleutelnatie binnen de Europese Unie. Na Griekenland heeft het de grootste staatsschuld en het veruit zwakste bankensysteem. Liefst 600 Italiaanse banken hebben voor 370 miljard euro aan giftige leningen op de balans staan. Dat is eenderde van het totaal bedrag aan leningen van Europese banken dat zo goed als oninbaar is en die eigenlijk moet worden afgeschreven. De Italiaanse banken hebben die rekening steeds voor zich uitgeschoven. Dat kan niet langer nu banken in heel Europa door de Brexit harde klappen oplopen.

De Italiaanse premier Matteo Renzi wil de banken met staatssteun te hulp schieten. Maar dat mag het volgens de regels van de net met zoveel pijn en moeite tot stand gekomen Bankenunie niet. In de toekomst moeten eerst de aandeelhouders en obligatiehouders bloeden (bail-in) voordat de belastingbetalers te hulp schieten (bail-out). Maar met een bail-in zou Renzi een sneeuwbaleffect veroorzaken doordat banken vooral in elkaar hebben belegd en de een na de andere het loodje zou kunnen leggen. Daarnaast zouden vele gepensioneerden worden getroffen die hun spaargeld in bankpapier hebben belegd. Renzi wil nu een uitzondering met als excuus de bijzondere omstandigheden rond de Brexit, maar daar voelen Merkel en de ECB niets voor. Als Italië een uitzondering wil, zal Portugal dat vast ook willen.

De Brexit dreigt hierdoor de net op de rails gezette Bankenunie te laten ontsporen. Minister Dijsselbloem moet daar als voorzitter van de Eurogroep samen met de Europese Commissie en de centrale bankiers weer enige richting aan proberen te geven. De beste richting zou zijn de Britten te overtuigen op hun besluit terug te komen. Dat ligt echter vooral in handen van de nieuwe Conservatieve leider die daar tot de verkiezing als premier op 9 september niet iets over zal zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.