Column

Brexit is het gevolg van de gemakzuchtige samenleving

Graag zou ik vol overtuiging opschrijven: in Groot-Brittannië heeft het verstand verloren van het gevoel. De onderbuikgevoelens wonnen, toen puntje bij paaltje kwam, van het gezonde verstand. Maar ik vrees dat ik hiermee de werkelijkheid geweld zou aandoen. Dichter bij wat zich donderdag afspeelde bij de overburen is: het (negatieve) gevoel won van het (positieve) gevoel over Europa.

Beeld anp

Is het erg dat op zo'n manier besloten wordt? En waarom dan? Valt er iets tegen te doen?

Ja, het is erg dat zo'n kwestie als het lidmaatschap van de Europese Unie op basis van gevoel door de kiezer wordt beslist. Bij veel besluiten is gevoel of intuïtie een prima besluitvormingsmethode. Grijze of blauwe sokken bij dit pak? Spaghetti of rijst? Kortste route of via het park? Dit zijn keuzes zonder consequenties op lange termijn.

Voor grote besluiten is het gevoel echter een slechte raadgever - al speelt het wel een bijrol, waarover straks meer. Grote besluiten neemt een verstandig mens op basis van een inventarisatie van de handelingsopties, van de argumenten voor en tegen deze opties, en een weging van die argumentatie. Gevoel kan hierbij een subcategorie zijn van de argumentatie ('Ik voel me geen Europeaan'), maar staat dan naast argumenten over inkomen, arbeidsmarkt, migratie, veiligheid, zeggenschap, en handel, om een paar categorieën te noemen.

Waar in de publieke arena gevoel tegenover gevoel komt te staan en er weinig interesse is in inhoudelijke argumentatie, spelen elkaar betwistende kampen kluitjesvoetbal. De inhoudelijke argumentatie krijgt dan het karakter van een klucht. In het Verenigd Koninkrijk zijn door beide kampen de afgelopen maanden de meest onzinnige beweringen gedaan binnen de zakelijke argumentencategoriën, en geen feitencontrolerende media die hieraan iets konden veranderen. Ook al deden sommigen hun best.

Het probleem nu is dit: het gevoel zegt allicht 'Ik voel me geen Europeaan', maar als een paar jaar later je jaarinkomen met een paar duizend euro is gedaald, een voorzienbaar gevolg van uittreden uit de EU, kun je niet meer terug, ook al had je je dit niet gerealiseerd toen je op gevoel voor vertrek stemde. Beter zou zijn: ik voel me geen Europeaan en accepteer met mijn vertrek-stem willens en wetens structureel inkomensverlies van een paar duizend euro.' Dat is een doordachte keuze.

In een gevoelsdemocratie worden slecht doordachte besluiten genomen, en als de gevolgen daarvan duidelijk worden, voelen we weer iets anders. Teleurstelling namelijk.

Kan het anders? Daar gaan we een harde dobber aan hebben. Ten eerste omdat we, ook in Nederland, in de publieke arena nauwelijks onderscheid maken tussen de kwaliteit van zakelijke argumentatie. Maken serieus werkende instituten afzonderlijk van elkaar inschattingen van de inkomensschade van een eventuele Brexit - er wordt verslag van gedaan. Tikt een of andere mafkees een flodderig ding dat beweert: Brexit is goed voor de Britse huishoudportemonnee - wordt daar net zo goed verslag van gedaan. Alsof het gelijksoortige informatie is. Dit is een media(kwaliteits)probleem. En behendige politici maken hier schaamteloos gebruik van.

Maar het diepere probleem, dat zijn we toch echt zelf. Als gemeenschap - ik heb het niet over individuen - kunnen serieuze zaken ons te weinig schelen. De kosten, vooral in termen van de tijd en moeite die het vergt om maatschappelijke vraagstukken goed te doorgronden, wegen blijkbaar niet op tegen de baten: het goede, want beargumenteerde en afgewogen besluit. Media en politici zijn slechts afgeleiden van onze eigen gemakzucht.

Blijkbaar gaat het ons zo goed dat we het ons kunnen permitteren slordig te zijn met serieuze zaken. Zo'n Brexit-keuze verwordt dan tot een soort amusement. Helaas koos het gevoel deze keer het in mijn ogen onverstandige besluit. De komende jaren zal blijken: het was een peperdure voorstelling.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden