Branche betaalt stille waakhond zelf

Niet de overheid, maar de bedrijven zélf betalen het toezicht op hun branche. Daar liggen ze ook niet wakker van: als de waakhond tenminste niet te duur is en niet te veel doorbijt....

Leuk vindt KPN het ook niet, maar het is nu eenmaal niet anders. De voormalige monopolist betaalt zijn grote kwelgeest Opta nota bene zelf voor bijna driekwart. De telecomtoezichthouder wordt voor 88 procent gefinancierd door de telecombranche; daarvan neemt grootmacht KPN 80 procent voor zijn rekening.

Terwijl er toch iets is te zeggen voor de stelling dat het toezicht een overheidstaak is. Het lijkt raar dat bedrijven hun eigen waakhond moeten betalen, alsof het boevengilde de politiebegroting zou financieren. Maar dat blijkt anders te liggen; om inhoudelijke én praktische redenen.

De Opta kon bijvoorbeeld niet worden betaald uit de schatkist omdat de staat de grootste aandeelhouder is van KPN; de O van onafhankelijk zou dan vreemd overkomen. Bovendien gaat de overheid er vanuit dat de branche zelf baat heeft bij heldere regels en meer concurrentie. De 12 procent die Verkeer en Waterstaat zelf betaalt, is voor adviezen van Opta aan het ministerie en voor de kosten van bezwaarschriften.

Dan zijn de verzekeraars slechter af: zij betalen hun waakhond, de Verzekeringskamer (VK), voor 100 procent zelf. Ook hier is het argument dat de verzekeraars en hun klanten zelf profiteren van goed toezicht. De extra zekerheid die zo'n waakhond biedt, mogen de verzekeraars dan ook zelf betalen. De branche heeft er ook geen moeite mee dit jaar 40 miljoen gulden op tafel te leggen; de groten meer, de kleintjes minder. Bovendien weten ze niet beter: het is al sinds de oprichting van de VK in 1923 zo geregeld.

Het oproer in de effectenbranche over de sterk gestegen contributie gaat ook aan De Nederlandsche Bank voorbij. DNB heeft een praktische deal met de banken, die in natura betalen: De banken maken kosten om de centrale bank te voorzien van informatie voor bijvoorbeeld betalingsbalans- en monetaire statistieken. Dat wordt weggestreept tegen de kosten die DNB maakt voor het toezicht. De beleggingsinstellingen moeten wel zelf betalen.

Ook bij het CTSV, het College Toezicht Sociale Verzekeringen, is gekozen voor een polderoplossing. De twee uitvoerders van de sociale zekerheid - de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het LISV - betalen hun waakhond zelf uit de sociale premies van werkgevers en werknemers. Ook bij de NMa spelen praktische motieven een rol. De mededingingswaakhond wordt geheel betaald door het ministerie van Economische Zaken, dat deze taak eerst zelf deed. Het is natuurlijk ook de vraag waar de rekening heen zou moeten. Bij sectorspecifiek toezicht van bijvoorbeeld de Opta is de balans van grotere en kleinere donateurs snel opgemaakt, maar de NMa 'doet' alle bedrijven.

De energiesector moet zijn nieuwe waakhond DTE voor 60 procent zelf betalen, maar ligt daar niet wakker van. Om praktische redenen, legt de branchevereniging EnergieNed uit. 'Het gaat niet om erg grote bedragen en DTE bemoeit zich niet met de bedrijfsvoering. Als ze meer geld zouden willen om zich met allerlei detailkwesties bezig te gaan houden, wordt het natuurlijk anders.'

Ook KPN waarschuwt dat er grenzen zijn aan de gulle waakhondfinanciering. 'Op een gegeven moment is de telecommarkt vrij en dan is de Opta niet meer nodig. Ze moeten niet groeien als kool en vergaan als onkruid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden