Reportage

Bouwproject Blauwestad moet gaan bloeien

Bij het geplaagde bouwproject Blauwestad gaat het roer om: naast de dure oevervilla's komt er ruimte voor goedkopere woningen. 'Het mag weer een beetje leuk worden', zegt de directeur.

Blauwestad in Oost-Groningen. Het verleden blijft het geplaagde project achtervolgen.Beeld Harry Cock

Vanaf de uitkijktoren in het Havenkwartier ziet Johan Koopmans uit over het water. Beneden in het meer glijdt een sloepje voorbij. Op de verlaten kade liggen twee rode waterfietsen. Verderop aan de oever staan de huizen. Dicht op elkaar gepakt, in zeeën van ruimte, als een kudde schapen in het open veld. 'Zonde', zegt de projectdirecteur van Blauwestad. 'Dat zouden we nu helemaal anders doen.'

Kunstmatig meer

Volgende maand is het tien jaar geleden dat toenmalig koningin Beatrix de kraan opendraaide. Achthonderd hectare braakliggende landbouwgrond tussen Scheemda, Finsterwolde, Beerta en Winschoten - de voormalige graanrepubliek - veranderde in een kunstmatig meer. Maakbaarheidsgeloof in spiegelbeeld: het Oost-Groningse Oldambt dat ooit polder voor polder op het Wad was gewonnen, werd teruggegeven aan het water. 'Nederland draait de geschiedenis terug', schreef The New York Times.

Rond het nieuwe Oldambtmeer moest een groot woningbouw- en recreatiegebied verrijzen: Blauwestad. Bijna vijftienhonderd kavels voor luxe oevervilla's. Rijke randstedelingen zouden de files graag inruilen voor de Oost-Groningse weidsheid aan de waterkant, was de gedachte. Zo zou de armlastige regio een economische impuls krijgen. Het Venetië van het Noorden moest het worden.

Maar de rijke westerlingen kwamen niet. Van de 1.480 kavels werden er tot dusver 193 verkocht. Bestuurlijk wensdenken, oordeelde de Noordelijke Rekenkamer in 2010. De provincie bleef zitten met onverkoopbare grond in een krimpregio. De opleverdatum werd uitgesteld tot 2051. Blauwestad groeide uit tot een icoon van een streek waar ambitie eindigt in desillusie.

Nutteloze strijd

Het verleden blijft het geplaagde megaproject achtervolgen. Radioprogramma Argos onthulde zaterdag dat de provincie Groningen jarenlang een bij voorbaat kansloze juridische strijd voerde tegen de bouwbedrijven Ballast Nedam en BAM. Die stapten in 2007 vroegtijdig uit de publiek-private samenwerking. De provincie hield steeds vol dat zij verplicht waren ieder honderd bouwkavels af te nemen en diende een miljoenenclaim in. Maar de afspraak was helemaal niet hard, wist het provinciebestuur, dat probeerde verder gezichtsverlies te voorkomen.

Na de in december vorig jaar verloren rechtszaak werd nog eens 11,5 miljoen afgeschreven, wat de totale afboeking bracht op 70 miljoen. De provincie wil een 'frisse start' en 'naar de toekomst kijken', aldus gedeputeerde Henk Staghouwer (ChristenUnie).

Een frisse start was in 2010 ook geprobeerd, vertelt Johan Koopmans. Door de crisis lag de woningbouw stil. De nadruk zou komen te liggen op recreatie. Maar er gebeurde wel erg weinig, zegt de nieuwe projectdirecteur. 'De kavels stonden niet eens op Funda.' In 2013 werd er niet één verkocht. 'Blauwestad was in een winterslaap geraakt.'

Prachtig achter het riet

Zichtbaarheid is het grote probleem, constateerde hij bij zijn aantreden april vorig jaar. 'Of eigenlijk: onzichtbaarheid.' Hij pakt zijn iPad erbij. 'Dit is onze entree', zegt hij bij de foto van een vervallen boerderij van een uitgekochte Groninger. 'Dat is geen visitekaartje.' Vanaf de A7 zag je tot voor kort vooral vangrail. Het meer bleef verscholen. 'We moesten mensen vertellen dat het prachtig was achter het riet.'

De infrastructuur was wel aangelegd. Lange rijen lantaarnpalen langs kale asfaltlanen. 'Een woonwijk zonder huizen' noemt Koopmans het. 'De ruimte was leegte geworden.'

Eerst moet Blauwestad een gezicht krijgen, vindt hij. Daarna kan weer serieus worden nagedacht over woningbouw. 'We begonnen altijd over kavels. De verwachtingen waren torenhoog. En ieder jaar moesten we weer zeggen dat het tegenviel.' Hij laat een artist' impression zien voor de verlevendiging van de Hoofdstraat. Grote rode en groene zeebakens in de berm. Bonte straatschilderingen van Keith Haring. Omwonenden hebben een wilgenkathedraal voorgesteld. 'Het gevoel van leegte moet eraf.'

Trots

Toch blijft de schaduw van het verleden aan het project kleven, merkt Koopmans. 'Op woonbeurzen zeggen mensen: Blauwestad wordt nooit wat. Maar de meesten zijn hier nog nooit geweest. Bewoners zijn heel tevreden. Kijk nu eens naar wat hier in tien jaar is gerealiseerd. Het gebied heeft een impuls gekregen. De omliggende dorpen zijn opgebloeid. Daar mogen we best wat trotser op zijn.'

Nog een hardnekkig misverstand: in Blauwestad kun je pas terecht vanaf 4 ton. Naast de chique villa's is sinds kort ruimte voor goedkopere woningen. Vanaf 267.500 euro woon je vrij aan het water. 'Iedereen kan zo wonen', is de slogan van de nieuwe promotiecampagne. Koopmans: 'De etalage is weer ingericht.'

'Afboeken maakt dingen ook leuker', gaat hij verder. Negentig kavels zijn weggestreept. 'Zo spelen we een heel eiland vrij voor vijf houten vakantiebungalows.' Op de leestafel staan maquettes van twee woonarken en een lotuswoning, voor tijdelijk verblijf. 'Waarom niet een weekendje Blauwestad?'

Festiviteiten moeten de nieuwe koers inluiden. In mei is er een waterweekend met een 'drijf-in'-bioscoop en een zandsculpturenfestival. 'Het mag wel weer een beetje leuk worden', zegt Koopmans. 'Daar was Blauwestad ook voor bedoeld.'

Tijdens het zomerfestival Xpeditie Blauwestad kunnen geïnteresseerden wildkamperen op braakliggende kavels. Organisator Els Buseman: 'Ik dacht: wat een troosteloze toestand. Het is tijd voor leven in de brouwerij.' Bijvoorbeeld met een Mongoolse yurt, tipi's en kamelen. Architecten gaan aan de slag met een afvalwoning, een hennephuis en een steigerdorp. Ook bezoekers worden aangemoedigd zelf te bouwen. 'Zonder enige regels. Er zijn kopen niet doorgegaan omdat zelfs de kleur van de dakpannen werd voorgeschreven. We willen laten zien dat er een nieuwe geest waait in Blauwestad.'

Waar dat toe leidt? 'Wie het weet, mag het zeggen', aldus projectdirecteur Koopmans. Was ooit begroot honderdvijftig kavels per jaar te verkopen, voor dit jaar is de doelstelling drie - net zo veel als vorig jaar. Er zijn al tien serieuze belangstellenden voor de goedkopere woningen. Drie gegadigden hebben een optie genomen. Koopmans, hoopvol: 'En het is pas april.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden