Bos was selectief openhartig over 'vestzak-broekzak deal'

Overname ABN Amro..

Robert Giebels en  Pieter Klok

Hoeveel heeft Wouter Bos nu precies betaald?

16,8 miljard euro, zo leek het aanvankelijk. Voor dit bedrag kreeg hij alle aandelen in handen in Fortis Bank Nederland, dat weer eigenaar was van het Nederlands deel van ABN Amro.

Al snel bleek echter dat Bos meer geld had betaald. Hij had ook nog 34 miljard euro aan kortlopende leningen overgenomen. En tot slot – dat bleek na enkele dagen – 16 miljard euro aan langlopende leningen. In totaal moest de staat dus 66,8 miljard overmaken.

Waarom waren al deze extra leningen nodig?

Fortis Bank Nederland is in een weekeinde losgesneden van zijn moeder, het Belgische Fortis Holding. Deze moeder verschafte Fortis geld om zaken te doen. Dit geld heeft voor Fortis dezelfde functie als ijzererts voor Corus. Het is de grondstof, die door Fortis wordt omgezet in leningen. De grondstofvoorziening moest door de Nederlandse staat worden overgenomen.

De Nederlandse staat verstrekt sindsdien 26 procent van al het geld dat Fortis nodig heeft, zo blijkt uit een presentatie die Fortis aan investeerders heeft gegeven. Dat is net zoveel als het bedrag dat spaarders van Fortis binnenbrengen.

Is Bos daar helemaal eerlijk over geweest?

Dat is een kwestie van smaak. Over de eerste 16,8 miljard was hij zeer openhartig. Over de 34 miljard aan korte leningen ook. Maar over die laatste 16 miljard heeft hij op zijn minst wat onduidelijkheid laten bestaan. Dit staat in de brief die hij naar aanleiding van de redding van Fortis/ABN Amro naar de Kamer stuurde: ‘Ook is besloten dat enkele langlopende leningen ter waarde van maximaal 16 miljard versneld zullen worden afgelost door Fortis Bank Nederland aan Fortis Bank SA. (...) Ook hier zal de Nederlandse staat op basis van marktconforme voorwaarden aan meewerken.’

Deze extra 16 miljard werd door velen over het hoofd gezien. Tot in december, toen een deel van de leningen werd omgeruild in aandelen.

Hoe werkt dat?

Bos betaalde Fortis 6,5 miljard om de aandelen in RFS over te nemen, waarmee Bos direct eigenaar werd van het Nederlandse deel van ABN Amro. Met de 6,5 miljard loste Fortis Bank Nederland een deel van de leningen van de staat af.

Hiermee liep de aankoopprijs wel op tot 23,3 miljard euro.

Bos verdedigde dat door te zeggen dat het een vestzak-broekzak constructie was, een ‘technische verhanging’. Op de achtergestelde leningen liep hij net zoveel risico als op de aandelen. Als dat zo is, blijft de vraag waarom hij die leningen niet direct bij de aankoopprijs had opgeteld.

De logica van Bos voortzettend, moet er nog eens 3,5 miljard bij de aankoopprijs worden opgeteld. Dat is het bedrag dat volgens het jaarverslag van Fortis nog aan achtergestelde leningen uitstaat. Deze kunnen op enig moment ook weer ‘technisch verhangen’ worden.

Blijft het daarbij?

Waarschijnlijk niet. Gerrit Zalm, bestuursvoorzitter van ABN Amro, heeft al laten doorschemeren dat meer overheidssteun nodig is om de balans van ABN Amro te versterken.

Welke vorm die steun krijgt, hangt af van hoe ABN Amro en Fortis uiteindelijk samengaan. Bos heeft nu in wezen twee banken (ABN Amro Nederland en Fortis Bank Nederland) en een verzekeraar. Waarschijnlijk zal hij Fortis Bank Nederland laten overnemen door ABN Amro, waarna er één bank overblijft. ABN Amro neemt dan ook de schulden over die Fortis heeft bij de Nederlandse staat, maar het is waarschijnlijk dat een deel daarvan wordt omgeruild in aandelen om de balans van ABN Amro te versterken. Dan pas zal duidelijk zijn hoe hoog de prijs precies is.

En zijn die voorwaarden op de leningen marktconform? Krijgt Bos een mooie rente?

Niet echt. Op de achtergestelde leningen die nu nog uitstaan, bedraagt de rente tussen de 5,8 en 6,5 procent, blijkt uit documenten op de website van Fortis. Dat is voor achtergestelde leningen, die in sommige gevallen pas in 2017 worden afgelost, niet echt veel. Ter vergelijking: ING betaalt 8,5 procent op de lening die door de overheid is verstrekt. Maar omdat Bos volledig eigenaar is van Fortis en ABN maakt het eigenlijk niet uit hoeveel rente hij vraagt. Als hij een hoge rente vraagt, knijpt hij immers zijn eigen bedrijf uit.

Wat moet de koper van de banken minimaal betalen om Bos quitte te laten spelen?

Bos wil de balansen van Fortis Bank Nederland en ABN Amro van vlak na de koop in oktober niet openbaar maken. Die zijn nodig om te bepalen wat de staat precies heeft betaald, en dus wat de verkoopprijs op z’n minst moet zijn.

Bos hoopt dat Zalm de bank in 2011 heeft verkocht, iets wat Zalm voor onmogelijk houdt. Als er tegen die tijd al een koper wordt gevonden, is het de vraag of die de leningen van Bos ook wil overnemen. Zo niet, dan zit Bos via die miljardenleningen nog jaren aan de banken vast.

Ook al omdat hij naast alle directe steun die hij heeft verleend, ook nog eens garant staat voor een lening van 5 miljard die Fortis onlangs heeft afgesloten.

De minister geeft zelf aan dat de totale uitgaven die gemoeid zijn met de aanschaf van het Nederlandse deel van wat ooit Fortis was, 23,3 miljard euro bedragen. Dat is het bedrag dat hij over enkele jaren minstens moet krijgen voor het nieuwe ABN Amro, de bank waarin Fortis Bank Nederland tegen die tijd is opgegaan. En dat is meer dan wat Fortis vorig jaar zelf dacht dat de zaak waard was.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden