Bos is aan zet in gevecht met Brussel

Europees commissaris Kroes is lastig te overtuigen dat zij de staatssteun aan ING en ABN Amro moet goedkeuren...

Van onze correspondent Marc Peeperkorn

BRUSSEL De tijd dringt voor minister Bos van Financiën, Brusselse tijd. Op korte termijn moet hij Europees commissaris Kroes (Concurrentie) overtuigen de miljarden euro’s staatssteun goed te keuren die Nederland aan ING en ABN Amro verstrekte om de banken te redden. Vooralsnog slaagt Bos daar niet in.

De ‘Bosbanken’ verliezen langzamerhand hun glans in Brussel, net als hun naamgever. Sinds Bos in januari trots meldde dat zijn EU-collega’s zeer geïnteresseerd waren in de manier waarop hij ING had gered, is er van die collega’s niets meer vernomen. Zij wachten – geïnteresseerd – eerst het eindoordeel van Kroes af.

De steunverlening aan ING was volgens Bos destijds ‘redelijk geniaal’. In essentie komt de deal tussen Bos en ING erop neer dat de Nederlandse staat de risico’s van ING’s Amerikaanse rommelportefeuille overneemt, alsook de eventuele opbrengsten uit die boedel. In ruil daarvoor ontvangt ING 22 miljard euro.

Eind maart begon Kroes een onderzoek omdat ze vermoedde dat deze steunoperatie de concurrentie vervalste. Vorige maand presenteerde ze haar resultaten: Kroes concludeert dat Nederland inderdaad te veel aan ING heeft betaald. Tenzij Bos alsnog met goede argumenten komt – door betrokkenen de ‘wonderclausule’ genoemd – moet ING een hogere vergoeding betalen voor de verkregen steun. Dat kan ING meer dan een miljard euro kosten. Als Bos dit besluit negeert, kan Kroes de hele steunoperatie (22 miljard euro) verbieden.

Ook de staatssteun voor ABN Amro/Fortis heeft de belangstelling van Kroes. Zij vermoedt dat Bos met de tientallen miljarden euro’s hulp voor Fortis-Nederland plus de 6,5 miljard euro voor ABN, te makkelijk in de staatskas heeft gegrepen. Het onderzoek hiernaar loopt nog. Verder eist Kroes dat een deel van de nieuwe combinatie ABN-Fortis wordt verkocht om een dominante positie in de Nederlandse banksector te voorkomen. Bos heeft grote moeite een koper te vinden, Kroes heeft al meerdere keren de deadline verschoven.

Beide bankkwesties hebben de relatie tussen Brussel en Den Haag behoorlijk verzuurd. Niet zozeer tussen Bos en Kroes persoonlijk, maar wel op het niveau van de onderhandelaars. Daar vliegen de verwijten over ‘arrogantie’ (commissie-ambtenaren over Nederland) als ‘zeikende bureaucraten’ (Nederland over de commissie-ambtenaren) over tafel. Aan de zijlijn beschuldigen Tweede Kamerleden Kroes ervan ‘waanzinnige eisen’ te stellen.

Volgens Brussel is Financiën stelselmatig te laat en te karig met het aanleveren van gevraagde informatie. Wat uiteindelijk op tafel komt, gaat niet in op de vragen van de Commissie, het herhaalt slechts waarom Den Haag vindt dat de ING-deal wel deugt. Dat Kroes op basis van extern onderzoek tot een andere conclusie is gekomen, dringt maar moeizaam tot Den Haag door.

De Commissie kijkt sowieso met argwaan naar wat zij ziet als nauwe banden tussen de politiek en de banken in Nederland. Oud-minister Zalm die ABN leidt; Nederlandsche Bank-voorzitter Wellink die Kroes aanvalt; voormalig CDA-minister Wijn bij ABN Amro; oud-minister Hoogervorst als baas van de toezichthouder AFM; in de ogen van Brussel zijn dit wel erg veel handen op een ‘bonusbuik’.

Bos op zijn beurt benadrukt dat de onderhandelingen met Brussel in goede sfeer verlopen. Vermeldenswaard in deze is dat Financiën de Commissie afgelopen maanden tot twee keer toe onder druk heeft gezet een persverklaring aan te passen. Vorige maand werd geschrapt dat Kroes ‘toenemende twijfels’ over de ING-deal heeft, het werd ‘twijfel’. Verder eiste Financiën dat de verklaring sprak over een ‘constructieve dialoog’ met Nederland en het vertrouwen uitsprak tot een bevredigend resultaat te komen. Tot zover de goede sfeer tussen Den Haag en Brussel.

In beide bankdossiers is het Bos die moet bewegen. Hij weet dat Kroes zich niet kan veroorloven toegeeflijk te zijn naar Nederland. De Duitse minister van Financiën Steinbrück alsook zijn Franse collega Lagarde, hebben Kroes al herhaaldelijk ervan beticht voor ING een oogje dicht te knijpen. Duitsland en Frankrijk kennen ook probleembanken en als Kroes maar een nagelriem toegeeft aan Bos zullen Berlijn en Parijs haar arm eruit draaien.

Brusselse diplomaten vermoeden dat Bos probeert de onderhandelingen te vertragen in de hoop dat het met de opvolger van Kroes (die eind dit jaar aantreedt) makkelijker praten is. Dat is maar zeer de vraag: Kroes’ voorgangers Monti en Van Miert stonden ook niet bekend als mensen die buigen voor druk uit de hoofdsteden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden