Boomstam geeft de richting aan

Wie over de snelweg sjeest, passeert honderden stalen wegportalen met daaraan zware richtingborden. Rijkswaterstaat denkt dat hout het staal kan vervangen....

RIJKSWATERSTAAT wil meer hout gebruiken, sterk en duurzaam geproduceerd hout, wel te verstaan. Daarom besloot de Dienst Weg- en Waterbouw, de onderzoeksdienst van Rijkswaterstaat, na te gaan of wegportalen zich in hout laten uitvoeren. Het -ontwerp is deze maand gereed gekomen. Vanaf eind volgend jaar zal een zevental houten wegportalen te bewonderen zijn op de A 59 tussen Moerdijk en Breda.

Een wegportaal lijkt weinig meer dan twee poten met een dwarsbalk. De constructie moet sterk genoeg zijn om wat borden aan te hangen, maar dan heb je het wel gehad. De werkelijkheid is anders, zeker als je overspanningen van veertig meter in hout wilt uitvoeren. De grote vijand: vocht.

'We wilden geen kopie maken van wat er nu staat', legt adviseur W. Bak, bedenker van het project, uit. 'Je moet duidelijk kunnen zien: dat is hout. We hebben het architectenbureau Zwarts en Jansma daarom 25 schetsontwerpen laten maken en daar is er uiteindelijk eentje van uitgekozen, een robuuste holle boomstam.'

Het uitverkoren ontwerp oogt inderdaad als een holle boomstam die aan beide kanten rust op omgekeerde v's. Alleen is de boomstam geen boomstam. Het is een holle buis die is opgebouwd uit zestien segmenten gelijmd hout. Dat hout (liefst lariks, maar het kan nog een vergelijkbare soort worden) moet tijdens het lijmen een vochtgehalte hebben van 16 procent om spanningen in de constructie te voorkomen. Het hout moet ook zodanig gelijmd worden dat er geen vocht tussen de naden kan kruipen. Vanwege het formaat van de buis moet bovendien een speciale sterke lijm worden gemaakt.

Bovenop de houten buis komt een stalen strip, die als kabelgoot dienst doet en het hout deels beschermt tegen weer en wind. De strip voorkomt bovendien dat plakken sneeuw ineens van de buis afglijden. Dat kan immers gevaarlijke situaties opleveren.

Ondanks de voorzorgen zal het hout altijd een warme en een koude kant hebben, en een droge en een vochtige - met als gevolg spanningen die de constructie moet kunnen doorstaan. Over de maximale buislengte van veertig meter kan de uitzetting zes centimeter bedragen. Omdat dat bij vaste bevestiging een te grote druk op de poten geeft, schuift de boomstam door een stalen scharnier, als een vinger door een ring.

De poten zelf zijn weer van hout, tot ongeveer een meter boven het maaiveld, waar ze overgaan in staal. Gras brengt namelijk vocht over en mag zich dus niet te dicht in de buurt van het hout bevinden. Bak: 'We hebben voor alle verbindingen tussen hout en staal bouten gebruikt, om genoeg tussenruimte te houden. Als een spleet namelijk kleiner is dan 4,6 millimeter blijft het water erin hangen en krijg je problemen. Pas als de tussenruimte groter is, druppelt het naar beneden. '

Ook andere details van het ontwerp werden onder de loep genomen. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium testte of de buis trillingen kan vertonen. Het Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek bekeek of spechten het wegportaal zouden lusten (antwoord: nee, spechten houden niet van lawaai en de portalen bevatten lijm, geen beestjes). Slechts op één ding zijn de ontwerpers nog niet gerust: of hun buis misschien gaat fluiten als de wind erin blaast. Dat kan alleen een praktijktest uitwijzen.

Rijkswaterstaat gaat de rest van dit jaar op zoek naar een bouwer die de wegportalen kan leveren. Die krijgt twaalf maanden de tijd om ze neer te zetten. 'De aanvankelijke scepsis in het veld is volkomen verdwenen', constateert projectleider ing. B. Vonk. 'Het enthousiasme is nu zo groot dat ik voortdurend moet zeggen dat we pas in de demonstratiefase zijn. Mensen kunnen hem nog niet bestellen.'

Christian Jongeneel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden