Bonus geeft perverse prikkels, vindt helft commissarissen

Commissarissen zetten vraagtekens bij de variabele beloning voor de top, zoals bonussen. Ze vinden het instrument wel acceptabel, maar hebben twijfels over onder meer de effectiviteit van de extraatjes voor bestuurders.

Topmannen Dick Boer van Ahold en Frans Muller van Delhaize. Zij krijgen een bonus als de fusie een succes wordt.Beeld BELGA

Dat blijkt uit het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2015, dat vandaag verschijnt. De meeste commissarissen - die gaan over de beloning van de bestuurders - kunnen wel leven met een (beperkte) vorm van variabel belonen. Vooral in het bedrijfsleven, waar ze ook het meest voorkomen, bestaat begrip voor extraatjes als prestatieaandelen of aanblijfpremies. Maar er is wel kritiek.

Zo vindt ruim de helft van de deelnemende commissarissen dat de bonussen perverse prikkels geven. 'Variabele beloning leidt altijd tot eenzijdig gedrag gericht op het behalen van doelen die zelden het klantbelang dienen', aldus een van de commissarissen. Een kwart vindt dat het niet leidt tot perverse prikkels.

Eveneens de helft vindt dat de extraatjes niet leiden tot het stellen van de juiste prioriteiten (ruim een kwart vindt van wel). Verder vindt bijna de helft dat bonussen leiden tot een te eenzijdige focus op de doelen (weer een kwart vindt van niet). Vier op de tien commissarissen vinden variabel belonen zelfs niet effectief. Eenderde verwacht wel effecten van het uitdelen van extraatjes naast het vaste salaris. Commissarissen in het bedrijfsleven vinden daarbij de helft van het vaste salaris acceptabel als variabele beloning. Bij de AEX-bedrijven is het nu in doorsnee twee keer het vaste salaris, zo bleek uit het onlangs verschenen boek Bovenbazen en de scheefgroei van hun beloning van Hein Haenen en Camiel Selker.

Steeds complexer vraagstuk

Het Nationaal Commissarissen Onderzoek wordt jaarlijkse uitgevoerd door de hoogleraren Mijntje Lückerath (TIAS Bussiness School) en Auke de Bos (Erasmus Universiteit). Dit keer deden 387 commissarissen mee die actief zijn bij beursgenoteerde ondernemingen, familiebedrijven, woningcorporaties, goede doelen en instellingen in het onderwijs, de zorg en de cultuur.

De kritische opmerkingen over de variabele beloning zijn pikant. Volgende week verschijnt een nieuwe, geactualiseerde versie van de code voor goed bedrijfsbestuur, waarin de beloning een belangrijk punt is. Begin deze week kreeg Ahold (dat gaat fuseren met het Belgische Delhaize) nog kritiek op het bedenken van een 'synergiebonus'; de top krijgt tot een jaarsalaris extra als de fusie een succes wordt. Volgens grote beleggers en beloningsdeskundigen hoort het laten slagen van een fusie tot het gewone werk van bestuurders en is een bonus daarvoor onnodig en ongewenst.

Of commissarissen sceptischer zijn geworden over variabel belonen is onduidelijk, omdat er niet eerder naar is gevraagd. 'Maar commissarissen vinden het een steeds lastiger en complexer vraagstuk, waarbij ze ook niet zeker zijn van de effectiviteit', zegt onderzoekster Mijntje Lückerath. Commissarissen kijken voor de beloning van de top vooral naar wat andere bestuurders in de sector krijgen. Het totale loongebouw van het bedrijf of de organisatie wordt ook wel in de overwegingen betrokken. Maar wat de (gemiddelde) werknemer verdient, is niet bepalend voor het vaststellen van de beloning van de baas, blijkt uit het onderzoek.

Commissarissen willen graag meer

De commissarissen is ook gevraagd naar hun eigen beloning. Hoewel de toezichthouders zeggen het niet voor het geld te doen, zou een groot deel van hen een hogere beloning wel passend vinden. Gemiddeld wordt een kwart meer vergoeding gewenst, vanwege de toegenomen tijdsbesteding, complexiteit en aansprakelijkheid van de functie. Vooral in de zorg en het onderwijs vinden toezichthouders hun vergoeding te laag. In het onderwijs krijgt een toezichthouder gemiddeld krap 6.000 euro per jaar, in de zorg bijna 9.000 euro. Bij de beursgenoteerde ondernemingen is de beloning van de commissaris gemiddeld het hoogst, met ruim 56 mille. Commissarissen bij niet-beursgenoteerde bedrijven, coöperaties, familiebedrijven en pensioenfondsen verdienen tussen de 20 duizend en 26 duizend euro per jaar.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden