Vooruitblik Stakingsweek

Bonden zetten kabinet onder druk met landelijke stakingen

Deze week komen werkenden in opstand tegen de almaar stijgende AOW-leeftijd en de al jaren krimpende koopkracht van de pensioenen. Nadat een eerdere landelijke actiedag op 18 maart werd overschaduwd door de aanslag in Utrecht, voeren vakbonden FNV, CNV en VCP dinsdag en woensdag de druk op door het openbaar vervoer plat te leggen en in heel het land te demonstreren.

De stadsbussen blijven in de remise tijdens de landelijke staking van het regiovervoer. Beeld ANP

Achter de schermen naderen onderhandelingen tussen kabinet, vakbonden en werkgevers een climax, na jaren van stilstand in het pensioendossier. De drie grootste bonden van het land voeren die onderhandelingen nadrukkelijk ook voor de schermen. Met succes hebben ze de AOW-leeftijd, die goeddeels losstaat van het pensioenstelsel, onderdeel gemaakt van het debat.

66 jaar en vier maanden

Meer nog dan de hervorming van het pensioenstelsel – voor de meeste werknemers een technische en abstracte exercitie – is ‘66’ de zichtbare inzet geworden van de vakbondsacties. De bonden eisen dat de leeftijd waarop de oudedagsvoorziening ingaat de komende jaren wordt bevroren op de huidige grens van 66 jaar en vier maanden. Minister Koolmees van Sociale Zaken is de man die dat kan bewerkstelligen. Toch moeten dinsdag en woensdag vooral werkgevers het ontgelden.

Eerst zijn de ov-bedrijven aan de beurt. Op dinsdag staan in vrijwel heel het land de treinen, metro’s, trams, stads- en regiobussen en zelfs veerponten 24 uur stil als het aan de bonden ligt. Alleen in de Achterhoek is de reiziger niet aangewezen op de auto. Daags na 18 maart kondigden de bonden al aan op 29 mei opnieuw te zullen demonstreren. De stakingen in het openbaar vervoer vinden een dag eerder plaats om de geplande protesten op woensdag niet te belemmeren. De bonden rekenen op begrip van forensen: ‘We doen dit ook voor hen. Het is tijd dat het kabinet over de brug komt.’

Op woensdag organiseren de bonden in Den Haag, Eindhoven, Arnhem en Groningen grote demonstraties. De protesten gaan gepaard met (gedeeltelijke) stakingen van onder andere metaalwerkers, bouwvakkers, schoonmakers, vrachtwagenchauffeurs, leraren, zorgverleners en ambtenaren. Werkgevers reagerend morrend op de stakingen. Mensen en bedrijven worden de dupe, terwijl de bonden hun AOW-grieven met het kabinet zouden moeten uitvechten, reageerde werkgeversclub VNO-NCW.

Koolmees schaakt op drie borden

Al tien jaar praten vakbeweging, werkgevers en kabinet over het pensioen. De sociale partners zijn verantwoordelijk voor de pensioenen, het kabinet maakt de spelregels. Een eerste akkoord uit 2010 verdween in de prullenmand door interne ruzie bij de FNV en door de val van het kabinet-Rutte I. 

Over de pensioenvernieuwing zijn de drie het nu vrijwel eens. Er komt een ‘reëel pensioencontract’ waarbij de uitkering sterker afhankelijk wordt van de financiën van het fonds. De uitkering flexibel, lager als het fonds er slecht voorstaat en hoger als het fonds er goed voorstaat. Daarnaast komt de premie van de werknemer voortaan direct ten goede aan de premiebetaler. Dat is een dure kwestie omdat de huidige ‘subsidie’ van jongeren aan 45-plussers wegvalt.

Maar de vakbonden eisen minder snelle verhoging van de AOW-leeftijd: eerst vijf jaar ‘bevriezen op 66 jaar en vier maanden, daarna een half jaar verhoging van de pensioenleeftijd als de levensverwachting van 65-plussers een jaar stijgt. Daarnaast willen zij dat mensen met een ‘zwaar beroep’ eerder met pensioen kunnen. Dat vinden werkgevers ook wel mooi, het idee om oudere werknemers die het niet meer zien zitten of aankunnen eerder te laten gaan. Voor de rest geldt bij hen: het mag niet meer gaan kosten.

Verdeelde coalitie

De AOW-wensen zijn volgens het kabinet onbetaalbaar. Minister Koolmees (D66) van Sociale Zaken zoekt met de sociale partners naar financiering. Dat doet hij ook binnen het kabinet met minister Wopke Hoekstra (CDA) van Financiën. In het kabinet en binnen de coalitie gaat het dus over geld, maar ook over principes: hoever kunnen en willen we de bonden tegemoetkomen? De vier coalitiepartijen denken daar verschillend over.

Maar het is nog complexer voor Koolmees. Er is nog een derde schaakbord, dat met de oppositie. Want het kabinet heeft geen meerderheid meer in de Eerste Kamer. ‘Links’ – GroenLinks, PvdA, SP –  is een logische gedoogpartners. Maar die partijen hebben ook noten op hun zang. Zij steunen de eisen van de vakbeweging, maar willen een regeling voor zelfstandigen.

Zo staat Koolmees voor de uitdaging de onderhandelingen simultaan op drie schaakborden – dat van de sociale partners, de coalitie en de oppositie – tot een goed eind te brengen, terwijl ieder zijn eigen stokpaardjes koestert. Er is ook nog tijdsdruk. Wijziging van de AOW moet voor 1 juli rond zijn. Gelukkig is er ook nog één gezamenlijk belang: als er geen akkoord komt, dreigt voor miljoenen pensioenverlaging. Dat wil niemand.

Een ‘rijdende rechter’ heeft de staking van het treinverkeer rond Schiphol verboden. Hij gelastte zondag na een kort geding de vakbonden ervoor te zorgen dat er dinsdag elk kwartier treinen rijden van en naar Schiphol, Amsterdam en Hoofddorp. 

In een poging de onderhandelingen over modernisering van de pensioenen vlot te trekken, is het kabinet bereid te praten over ruimere mogelijkheden tot vroegpensioen vanaf 61 jaar. Individueel kunnen werknemers met een zwaar beroep dan een paar jaar voor hun pensioen stoppen met werken. Hier lees je hoe dat zit.

Opinie: reizigers mogen niet de dupe worden van een conflict tussen werknemers van de NS en de regering, betoogt Jan Bouwens, hoogleraar ­Accounting aan de Universiteit van Amsterdam. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden