'Bomhoff liegt. Dat irriteert mij mateloos'

Het Centraal Planbureau laat zich beïnvloeden door het kabinet, stelt oud-LPF-minister Bomhoff. En het CPB zou zich hebben neergelegd bij de onoplosbaarheid van het WAO-probleem. Directeur Henk Don reageert. 'Zo zijn wij niet'...

Van onze verslaggever Ferry Haan

Boos is Henk Don, directeur van het Centraal Planbureau. Heel boos. Hij is woedend op Eduard Bomhoff, de afgetreden LPF-minister van Volksgezondheid die vorige week zijn boek publiceerde. Bomhoff raakt Don in zijn ziel met zijn suggestie dat het CPB buigt onder politieke druk. Bomhoff schrijft dat tijdens een ministerraad het CPB op verzoek van minister Hoogervorst van Financiën het begrotingstekort een beetje heeft bijgesteld.

De meestal kalme en bedachtzame Don: 'Bomhoff liegt. Dat irriteert mij mateloos. Het is zó onder de gordel. Hij legt in zijn boek mensen woorden in de mond die ze niet hebben gezegd. De aanpassing van het tekort is niet eens besproken tijdens die raad.'

- Hoe is het dan wel gegaan? Heeft Hoogervorst druk uitgeoefend op het CPB voor mooie cijfers in zijn Miljoenennota?

'Ik ben gebeld vlak vóór de door Bomhoff beschreven ministerraad. Dick Sluimers, topambtenaar op Financiën, meldde dat er nog maar een heel klein verschil zat tussen Financiën en het CPB wat betreft het tekort. Ik heb dat laten uitzoeken; het bleek om vijftig miljoen te gaan. Daarover maak ik geen ruzie.

'In de auto onderweg naar de Trêves-zaal heb ik telefonisch overlegd met mijn staf en geconstateerd dat er geen verschil van inzicht was tussen ons en Financiën. Vervolgens heb ik aan het begin van de vergadering de laatste wijzigingen gemeld. Daar hebben Hoogervorst en ook Bomhoff kennis van genomen. Verder is het onderwerp niet meer besproken.'

- De ambtenaar heeft ook niet gezegd: 'Mijn minister zou heel blij zijn als . . . '?

'Nee, natuurlijk niet. Het was een zakelijk gesprek. En dan schrijft meneer Bomhoff in zijn boek - ik heb het de afgelopen dagen gelezen - dat er al heel lang geruchten gaan over de beïnvloedbaarheid van het CPB.

Ik vind dit zó onder de gordel en schandalig. Bomhoff wil per se het punt maken van de beïnvloedbaarheid van het Planbureau. Hij liegt er zelfs voor. Alle passages in het boek waarvan ik uit eigen ervaring weet wat er echt is gebeurd, kloppen niet. Dat zegt mij veel over de rest van het boek.'

- Maar het klopt toch dat er politieke druk op het CPB wordt uitgeoefend? De voorspellingen hebben grote beleidsmatige gevolgen.

'Natuurlijk is dat zo. Het is vooral mijn rol als CPB-directeur om te waken voor politieke beïnvloeding. Het CPB moet altijd beoordelen of ambtenaren met valide argumenten komen voor een aanpassing van de voorspellingen, of dat ze argumenten zoeken bij een politieke wens. We moeten gevoelig zijn voor argumenten, maar ongevoelig voor politieke druk. Bij twijfel van mijn mensen komt het op mijn bord en dan maak ik de afweging.'

- Dit kabinet had vooral ambitieuze plannen met de WAO en de zorg. In de aanloop naar de verkiezingen gaan er nu stemmen op om de stelselherziening in de zorg uit te stellen, vanwege de economische situatie. Is dat verstandig?

'De politiek moet zich realiseren dat de financiële risico's bij de zorg groot zijn. Wij schatten de mogelijke tegenvallers bij de zorg de komende jaren op één tot vijf miljard euro. Die vijf miljard is geen absurd bedrag. Dat is maar 10 procent van het budget en dat kun je zo maar kwijt zijn in een sector waar de instrumenten voor budgetbeheersing na vele jaren worden losgelaten. Die stelselherziening is echt nodig. Ik zeg de politiek: ''Realiseer je wel wat je van je afschuift''. Ik wilde dat ik precies kon voorspellen hoeveel winst er in de zorg is te halen. Maar het is veel, zonder twijfel. '

- Als die winst er al komt. Want hiervoor moet de zorgsector wel ineens gaan concurreren, terwijl daar nu geen sprake van is.

'Over enkele weken publiceren wij een studie. Daarin worden de noodzakelijke voorwaarden voor concurrentie in de zorg beschreven. Er zijn risico's, dat is waar. Doormodderen met het huidige zorgstelsel levert echter groeiende problemen met wachtlijsten en budgetten op.

'In het nieuwe stelsel hangt alles af van het gedrag van de zorgverzekeraars. Ik heb hen gewaarschuwd. Zij krijgen zo'n belangrijke rol. Zij moeten in het nieuwe stelsel onderhandelen met alle aanbieders van zorg en moeten dat in onderlinge concurrentie doen. Mijn vrees is dat ze toch gaan samenspannen en de markt verdelen. Dan worden de doelmatigheidswinsten straks niet gehaald. Als het zo gaat, vrees ik dat de gehele sector genationaliseerd zal worden. Dat zou een logische stap zijn.'

- De Nederlandse Mededingingsautoriteit moet die concurrentie bewaken en krijgt dus een belangrijke rol in de zorgmarkt. Is de NMa klaar voor dit werk?

'Nee, nog niet. Consolidatie in de zorg zou de toekomstige efficiëntiewinsten kunnen bedreigen. De NMa heeft nu geen instrumenten om dit te voorkomen. Vraag me niet naar de techniek, maar de NMa zou bijvoorbeeld een extra zorgkamer kunnen krijgen. '

- Dan de WAO. Het CPB heeft heel veel kritiek gekregen na de analyse van het beroemde SER-akkoord. De WAO is door het CPB beleidsresistent verklaart, schamperden politici. Recente cijfers tonen nu juist een tamelijk spectaculaire daling van de instroom. Het economisch bureau Nyfer, waarvan Bomhoff directeur was, is wel positief over de mogelijkheden in de WAO.

'Die recente daling van de WAO-instroom is vermoedelijk het gevolg van de wet Poortwachter die sinds april in werking is. Door de strengere keuringen die deze wet voorschrijft daalt de instroom, niet door het SER-akkoord dat immers nog niet is ingevoerd. We hebben van die wet Poortwachter positieve effecten voorspeld, al ben ik verbaasd dat ze nu al zichtbaar zijn.

'De Nyfer-studie die de SER bij haar advies bijsloot, samen met onze analyse, onderschrijft onze stelling dat financiële prikkels heel belangrijk zijn. Nyfer maakte een goede analyse. Kijk naar de best presterende bedrijven op WAO-gebied en probeer daarvan te leren. De bedrijven die Nyfer als voorbeeld noemde, waren echter nu juist degene die het gehele financiële WAO-risico op zich genomen hadden. Een soort PEMBA-regeling in het kwadraat (PEMBA is een boeteregeling voor bedrijven waarvan teveel werknemers in de WAO terecht komen, red.). In het SER-voorstel moet juist deze PEMBA-regeling geschrapt worden.

'Ik sta nog steeds achter onze analyse. Financiële prikkels zijn belangrijk. De PEMBA-regeling is nuttig. En de verhoging van de WAO-uitkering, het andere heikele punt, zou een verslechtering van de prikkels voor de werknemer zijn.'

- Moet het CPB nu per se een oordeel hebben over de hoogte van de WAO-uitkeringen? Dat is toch ook aan de politiek?

'Nee, wij hebben geen oordeel over de uitkeringen, maar we kunnen constateren dat het SER-voorstel op twee plaatsen de prikkels verslechtert. Ik gun echte arbeidsongeschikten een fatsoenlijke uitkering. Allemaal prima. Maar soms moet je onplezierige constateringen doen. Dat hoort bij ons werk.'

- Een deel van de kritiek op de onafhankelijkheid van het CPB komt wellicht doordat u ook lid bent van de SER en van tal van andere ambtelijke adviesorganen.

'Dat is voor mij ongemakkelijk, dat is waar. Ik heb daar ineens een adviespet op en ik moet oppassen dat dat de onafhankelijkheid van het CPB niet schaadt. Het kabinet vraagt mij echter om lid te zijn van de SER en van één of twee andere organen. Als ik die verzoeken niet meer krijg, zal ik geen traan laten. '

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden