REPORTAGE

Bomen zijn het langzame goud

Er moet veel meer bos worden aangelegd in Nederland, want het is eigenlijk overal goed voor: het klimaat, de industrie, de recreatie... Maar waar plant je in hemelsnaam 100 duizend hectare bomen extra?

Wandelen in het Bentwoud, tussen Boskoop en Zoetermeer. Hier worden veel nieuwe bomen aangeplant. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het vergt enig voorstellingsvermogen, maar tussen Boskoop en Zoetermeer groeit het grootste aaneengesloten bos van de Randstad. In slagorde staan jonge eiken en elzen in de vlakke polder. Het gebied maakt zijn naam 'Bentwoud' voorlopig nog niet waar, maar de potentie is er.

Tot begin dit jaar heeft Staatsbosbeheer hier op 800 hectare 2,5 miljoen bomen en struiken geplant. 'In dertig jaar heb je een volwaardig bos', zegt boswachter Jeroen den Hartog. We staan aan het beginpunt van het 1,2 kilometer lange Kabouterpad. Paaltjes in de vorm van kabouters wijzen kinderen de weg over een kronkelig pad van houtsnippers.

'Met populieren gaat het sneller, maar die zijn na een jaar of 35 ook wel weer aan hun eind', zegt Den Hartog. In natte polders kun je het beste essen, elzen en wilgen planten.'

Er moet veel meer bos in Nederland komen, vindt een bonte coalitie van natuurorganisaties, papier- en kartonfabrieken, timmerbedrijven, de palletindustrie, bosbeheerders en chemische industrie. Ze willen er 100 duizend hectare bij - een gebied groter dan de Veluwe, 2 procent van Nederland. Nu heeft Nederland 350 duizend hectare bos, 11 procent van zijn totale oppervlakte.

Daarnaast is er 115 duizend hectare bestaand bosgebied waar het bos moet worden verjongd en waar andere boomsoorten beter zouden gedijen. In de Brabantse bossen (15 duizend hectare) en in de Achterhoek (10 hectare) zou de natuur juist het meeste baat hebben bij een strikt beheer van niets doen.

Waarom komen het Platform Bio-Energie, de Nederlandse Branchevereniging voor de Timmerindustrie, Staatsbosbeheer en nog zestien organisaties uitgerekend nu met hun voorstel? Het 'Actieplan Bos en Hout' wordt woensdag gepresenteerd op de Nationale Klimaattop in Rotterdam. Daar worden voorstellen besproken om de doelstellingen te halen van de Internationale Klimaattop in Parijs van eind 2015.

Volgens het actieplan is hout het 'langzame goud': goed voor klimaatbeleid, duurzaam bouwen, opvang van water, gezondheid en recreatie. Investeren in bos en hout levert veel economisch en maatschappelijk rendement op, aldus de pleitbezorgers.

'In de Europese Unie zijn bossen nu al goed voor het compenseren van 12 tot 13 procent van de CO2-uitstoot', zegt Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar Europese bossen aan de Wageningen Universiteit. 'Daar hoef je feitelijk niets voor te doen, die bomen zijn er al. In Nederland is het effect minder groot, want we hebben hier relatief weinig bos.'

Bomen vangen in Nederland 3 tot 4 miljoen ton CO2 op: 2 procent van de totale uitstoot. Nabuurs: 'Ook als je een boom later kapt en gebruikt voor de bouw, blijft de CO2 in het hout opgeslagen.' De jaarlijkse opbrengst aan hout uit bos en landschap zou moeten stijgen van 1,2 miljoen naar 1,8 miljoen kubieke meter.

De economie moet volgens de doelstellingen van 'Parijs' minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Ook daar kunnen nieuwe bomen bij helpen, zegt Nabuurs. 'Houtige biomassa is een goed alternatief voor kolen en olie.'

Wandelaars die hun hond uitlaten in het Bentwoud hebben een onderonsje. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het plan stelt regionale 'biomassa-hubs' voor. Nu nog blijven boseigenaren vaak met gekapt hout en biomassa zitten. Dat kan op kleine schaal worden gebruikt voor de energievoorziening. Denk aan het bijverwarmen van stallen en zwembaden, of aan kleinschalige stadsverwarming. Tien regionale hubs oprichten kost 300 duizend euro, aldus het actieplan. Elke geïnvesteerde euro zou bijna een ton droog hout per jaar opleveren.

De Nederlandse houtsector is qua omvang vergelijkbaar met de tuinbouw. De omzet bedraagt 15- tot 20 miljard euro per jaar. Maar de houtverwerking is voor 90 procent afhankelijk van import. 'De vraag naar hout stijgt hard. Studies gaan uit van een verdubbeling of zelfs een verdrievoudiging in 2030', zegt Henk Wanningen, hoofd van de 'productgroep Biomassa' bij Staatsbosbeheer. 'Wereldwijd is meer hout nodig voor hernieuwbare energie, de chemie en als duurzaam materiaal voor de bouw.'

Productiebos

Maar waar plant je al die extra bomen? De plannenmakers zien genoeg kansen. Zo zien ze in Zeeuws-Vlaanderen ruimte voor 5 duizend hectare aan bosuitbreiding en in de Veenkoloniën kan 15 duizend hectare aan bomen komen dankzij de uitbreiding van de ecologische hoofdstructuur en agroforestry - een combinatie van actief bomenbeheer met landbouw en veeteelt. In het Groene Hart is ruimte op bestaande recreatie- en natuurterreinen.

'En als iedere boseigenaar kritisch naar zijn eigen gebied kijkt, ontstaat er al meer volume', zegt Wanningen van Staatsbosbeheer. Niet elk nieuw bos hoeft voor de eeuwigheid geplant. 'Denk aan tijdelijke productiebossen op landbouwgrond, industriegebied en braakliggende bouwgrond.' Het plan gaat uit van 30 duizend hectare tijdelijk bos. 'Langs snelwegen, bij klaverbladen: overal kun je bomen planten.'

De kosten voor het totale plan, uit te voeren tussen 2020 en 2050, worden geraamd op 3 miljard euro. Wandelend door het jonge Bentwoud rijst vooral de vraag hoe 'natuurlijk' en 'echt' al die aangeplante bossen er later uitzien.

Wanningen maakt zich geen zorgen. 'In 1750 had Nederland nog maar 50 duizend hectare bos over, zeven keer zo weinig als nu. Al het hout werd gebruikt voor scheepsbouw, bakkerijen en verwarming. Vanaf 1850 zijn landeigenaren begonnen met bosbouw, als langetermijninvestering. Ook de Veluwe is aangeplant door onze voorvaderen. Daar profiteren wij nu van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden