NieuwsBoerenprotest

Boerenprotest krijgt steun uit onverwachte hoek: milieu-activist Johan Vollenbroek

Nederland maakt zich op voor het boerenprotest van morgen. Ze krijgen inmiddels steun uit onverwachte hoek. Want ook milieu-activist Johan Vollenbroek ziet de veevoermaatregel niet zitten.

Boeren, sommige zeer jong, praten met elkaar na een protest bij het CBL.

Niet ideaal, maar wel noodzakelijk. Zo beoordeelt minister Carola Schouten van Landbouw de tijdelijke veevoermaatregel die ze melkveehouders per 1 september wil opleggen. Het is volgens Schouten de enige manier om nog dit jaar voldoende stikstofruimte te creëren voor de bouw van 75.000 woningen en de verbreding van een aantal snelwegen. De boeren voelen zich geslachtofferd en gaan woensdag voor de zoveelste keer actievoeren. Ze krijgen steun uit onverwachte hoek: de milieuactivist die het nationale stikstofprobleem op de kaart zette, staat deze keer aan hun kant.

Twee weken geleden nog stond hij letterlijk tegenover de tractoractivisten. Tientallen boeren reden op 7 juli naar Nijmegen om verhaal te halen bij Johan Vollenbroek, die met zijn mini-milieuactiegroep Mobilisation for the Environment (MOB) het stikstofbeleid van de overheid in de rechtbank tot zinken bracht.

Aan de vooravond van nieuwe trekkermanifestaties kiest Vollenbroek partij voor de boeren. De veevoermaatregel van Schouten is een ‘flauwekulverhaal’, verklaart hij. Hij is vooral tegen omdat Schouten hiermee in zijn ogen opnieuw een papieren werkelijkheid creëert om het stikstofprobleem te omzeilen. Dit doet ze over de rug van de boeren, terwijl ‘ze structurele oplossingen uit de weg gaat’, aldus Vollenbroek.

Geen keuze

Schouten vindt dat ze geen keus heeft. Een Kamermeerderheid eist nu eenmaal dat de woningbouw vol gas doorgaat, net als de geplande verbreding van een groot aantal snelwegen. Maar op last van de Raad van State mogen activiteiten waarbij stikstof vrijkomt alleen plaatsvinden als die stikstofuitstoot ruimschoots gecompenseerd wordt door elders de emissies te verlagen.

Het kabinet moet dus op stel en sprong een aantal stikstofbesparende maatregelen nemen die effect sorteren. De landelijke verlaging van de maximumsnelheid naar 100 km per uur is er daar één van, de warme sanering van de varkenshouderij een andere. Volgens berekeningen van het RIVM moet Schouten nog 0,2 kiloton stikstof bezuinigen om de bouwdoelstelling te halen. Die wil ze bij elkaar schrapen door het eiwitgehalte in krachtvoer tijdelijk te verlagen. De 16.000 melkveehouders mogen hun koeien tussen 1 september en 1 januari op straffe van een boete alleen eiwitarm krachtvoer geven. Daardoor daalt het ammoniakgehalte in de koeienurine en -mest en daarmee de landelijke stikstofuitstoot.

De meeste veehouders pikken het niet dat de overheid hun voorschrijft wat zij hun koeien mogen voorzetten. Eiwitarm krachtvoer zou de gezondheid van hun dieren schaden. Eén veehouder beweerde op de radio dat vele kalfjes zullen sterven omdat ze straks onvoldoende eiwit binnenkrijgen. Dat lijkt een boude bewering, omdat Schouten voor kalveren en drachtige koeien een uitzondering maakt. De minister claimt dat haar maatregel geen diergezondheidsrisico’s creëert.

Gezondheid dieren in het geding

Niet alle veeartsen delen die mening. Universitair hoofddocent diergeneeskunde Ruurd Jorritsma denkt dat de gezondheid van ‘een aantal koeien bij een aantal boeren’ wel degelijk onder eiwitgebrek zal lijden. Dat zullen er niet veel zijn, erkent hij. ‘Toch vind ik het principieel fout om maatregelen te introduceren die een risico inhouden voor de diergezondheid, alleen omdat het anders juridisch niet dicht te timmeren is. Het dierenwelzijn is blijkbaar ondergeschikt aan de handhaafbaarheid van de wet- en regelgeving.’ Mede naar aanleiding van de bezwaren van veeartsen, en op verzoek van de Tweede Kamer, laat Schouten nu alsnog een alternatief stikstofreductieplan van de melkveesector doorrekenen.

In zekere zin is het onlogisch dat de veehouders zo tegen Schoutens dictaat gekant zijn. In november vorig jaar stelden ze namelijk zélf voor hun koeien minder eiwitten te voeren. Dit voorstel figureerde prominent in het manifest van het Landbouw Collectief, waarmee de boeren – inclusief de radicale actiegroep Farmers Defence Force – het kabinetsbeleid wilden bijsturen. Het cruciale verschil met Schoutens voorstel is dat de boeren slechts bereid zijn tot een ‘inspanningsverplichting’. Ook willen ze zelf bepalen hoe ze het eiwitgehalte in het koeienrantsoen omlaag brengen.

Oncontroleerbaar

Dat is te vrijblijvend en ook volstrekt oncontroleerbaar, reageert Schouten. De rechter neemt alleen stikstofreductie die ook echt gerealiseerd wordt serieus. En die realisatie kan bij vrijblijvende maatregelen pas achteraf bewezen worden. Dit terwijl de stikstofcompensatie voor economische activiteiten voortaan geregeld moet zijn vóórdat de (bouw)vergunning verleend wordt.

Er is nog een reden waarom een groot aantal veehouders niet wil overstappen op eiwitarm krachtvoer, maar die blijft doorgaans onuitgesproken. Koeien die op een eiwitarm dieet worden gezet, gaan soms minder melk geven. Stikstof- en landbouwdeskundige Jan Willem Erisman: ‘Het klopt dat boeren gemiddeld te veel eiwit aan hun dieren voeren, en dat dit best wat minder kan. Het kan zelfs heel makkelijk, mits we accepteren dat de melkproductie dan omlaag gaat. Maar ja, dan heeft de boer minder inkomsten.’ Hij begrijpt wel dat boeren het in de media liever over dierenleed hebben, want dat argument kan vermoedelijk op meer sympathie rekenen dan het platte financiële eigenbelang.

Vollenbroek en Erisman vinden dat het kabinet boeren meer tijd moet gunnen om hun stikstofuitstoot echt substantieel te verlagen, in plaats van marginale ad hoc-maatregelen af te kondigen die geen draagvlak hebben onder de doelgroep. Erisman: ‘Ik begrijp heel goed dat veehouders onder deze omstandigheden de kont tegen de krib gooien’. Zelfs Schouten gaat er vanuit dat 15 procent van de veehouders de voerrichtlijn zal ontduiken.

Krijgen boeren te weinig betaald?
In de boerenprotesten komen, naast het verzet tegen de stikstofmaatregelen, drie klachten steevast terug: de boer krijgt te weinig, supermarkten gaan strijken met de winst en de consument wil niet meer betalen. Maar klopt dat wel?

Wie mishandelt hier eigenlijk onze melkkoeien?
Weer lopen boeren te hoop tegen het kabinet. Maar kijk eens hoe ze zelf met hun vee omspringen, schrijft een verontwaardigde voormalige veearts, Nico Hoogland.

Gaat het boerenprotest het redden zonder de sympathie van de burgers?
Door de nieuwe voermaatregel zijn de boeren nog bozer en zijn hun acties nog radicaler en ongerichter. Verspelen ze daarmee niet de good­will die ze eerst hadden? ‘Uiteindelijk blijven alleen nog radicalen over.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden