Boeren in Noord-Brabant moet milieuvriendelijker, maar wie gaat dat betalen?

'Dat wordt het einde van het familiebedrijf'

Het 'veedichte' Noord-Brabant wil de veehouderij milieuvriendelijker maken. Nieuwe, dure filters in de stallen worden verplicht. Boeren kunnen die investeringen niet dragen. 'Dat wordt het einde van het familiebedrijf.'

Hanneke van den Corput op de boerderij die al sinds haar overgrootvader in de familie is. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het is alsof de bank opeens van jou als huiseigenaar eist dat je de hypotheek zes jaar eerder aflost. Zo overvallen en onrechtvaardig behandeld voelen de Brabantse boeren zich door het voorstel van de provincie dat al vanaf 2022 (in plaats van 2028) alle stallen 'emissiearm' moeten zijn. Dat betekent dat ze over vijf jaar allemaal 'luchtwassers' moeten hebben: installaties die ammoniak en fijnstof uit stallucht filteren.

'Dat kost me ruim 2 ton voor drie luchtwassers - dat geld heb ik niet en ik denk dat ook de bank dat niet zomaar aan me wil lenen', verzucht varkensboerin Hanneke van den Corput (31) aan de keukentafel van haar boerderij in Vught. 'We zijn een familiebedrijf - mijn overgrootvader hield hier al varkens. Maar ik vrees nu toch echt dat het voorbij is en dat we moeten stoppen.'

Vandaag moeten Provinciale Staten van Noord-Brabant beslissen over een pakket maatregelen om de intensieve veehouderij duurzamer, milieuvriendelijker en minder belastend voor de volksgezondheid te maken. Twee belangrijke onderdelen van het pakket: terugdringing van de ammoniakemissie uit de stallen en stabilisering of zelfs lichte krimp van de veestapel.

Boerenorganisatie ZLTO schreeuwt moord en brand over de verscherpte maatregelen van het provinciebestuur, waarvan het CDA voor het eerst in de geschiedenis geen deel meer uitmaakt. Volgens de bond zullen honderden familiebedrijven en jonge boeren het loodje leggen, omdat ze de extra investeringen niet kunnen dragen. Milieu- en bewonersorganisaties zijn overwegend tevreden, al vinden sommigen dat de plannen niet ver genoeg gaan.

Van den Corput heeft samen met haar man Dion 750 zeugen in vijf stallen achter de historische boerderij uit 1855. Twee daarvan, gebouwd in 2013, hebben al luchtwassers. Drie andere, gebouwd in 2004 en 2005 en eentje zelfs meer dan 30 jaar geleden, hebben die nog niet. Een luchtwasinstallatie kost circa 70 duizend euro.

'Boer Brabant niet welkom'

Limburg vreest de gevolgen van de verscherpte Brabantse aanpak, waardoor Brabantse boeren zouden kunnen uitwijken naar Limburg. De Limburg-se provinciebestuurder Mackus (CDA) heeft aan Den Haag gevraagd 'de provinciegrens te sluiten voor Brabantse veehouders'. In het systeem van dierrechten vallen Oost-Brabant en Noord- en Midden-Limburg onder één regio waarbinnen boeren zich vrij mogen bewegen.

'Boeren horen bij Brabant'

'Het is niet dat we niet willen voldoen aan de milieu-eisen', zegt Van den Corput, terwijl ze een rondleiding geeft op het bedrijf en een stal vol loom liggende zeugen en krioelende roze biggetjes laat zien. 'Maar je kunt ondernemers niet zomaar verplichten zes jaar eerder grote investeringen te doen die de kostprijs van varkens alleen maar verder opdrijven. De stallen van 2004 en 2005 zijn nog niet afgeschreven. En de 30 jaar oude stal heeft asbest, dat uiterlijk in 2024 verwijderd moet zijn - we hadden gepland die verbouwing te combineren met het emissiearm maken van de stal.'

De jonge boerin is één van initiatiefnemers van de actie 'Boeren horen bij Brabant', die vooral op sociale media, maar ook met een petitie (4500 ondertekeningen) en actiestickers aandacht vraagt voor de dreigende sanering van de agrarische sector in de provincie. Ze is het zat dat varkensboeren voortdurend 'als boeman worden afgeschilderd' en steeds de pineut zijn. 'We hebben de afgelopen jaren al zoveel gedaan aan ammoniak- en fijnstofreductie, aan dierenwelzijn - dat wordt wel eens vergeten', aldus Van den Corput. 'En we willen best nog meer doen, maar dan wel volgens een reëel tijdpad zodat wij als ondernemers de extra investeringen kunnen inplannen.'

Volgens de ZLTO heeft de provincie 'eenzijdig' besloten een bestaand convenant open te breken en milieu-afspraken zes jaar naar voren gehaald. Volgens het provinciebestuur (VVD, SP, D66, PvdA) zijn verscherpte maatregelen tegen de intensieve veehouderij hard nodig omdat het niet opschiet met de aanpak van de 'stikstofdeken' die over Brabant ligt. De boerenbond heeft aangekondigd naar de rechter te stappen als de maatregelen doorgaan.

Een andere in het oog springende maatregel is wat D66-provinciebestuurder van Landbouw Anne-Marie Spierings 'staldering' noemt: als een boer zijn stallen met 10 meter wil uitbreiden, moet elders in de regio 11 meter stal worden gesloopt. Dit moet leiden tot stabilisering of lichte krimp van de Brabantse veestapel. Die telt ruim 35 miljoen intensief gehouden dieren, waaronder 27,5 miljoen kippen en 6 miljoen varkens.

Actiegroepen die al jaren pleiten voor minder dieren in de veedichtste provincie van Nederland, spreken van een keerpunt: eindelijk wordt een halt toegeroepen aan de groei van de veestapel. Want nog meer dieren zullen alle voordelen van verbeterde milieutechnieken teniet doen. De Dierenbescherming is voor krimp van de veestapel, maar geeft ook een waarschuwing af: 'Gooi het kind niet met het badwater weg. Draai duurzame bedrijven of boeren die willen overstappen op het Beter Leven-keurmerk niet de nek om.'

Coalitiepartner VVD is intern hevig verdeeld. Als de plannen worden aangenomen, loopt Brabant voorop in een strenger beleid jegens de veehouderij. 'Dat is ook niet zo onlogisch', stelt Krijn Poppe van onderzoeksinstituut Wageningen Economic Research. 'Het is de provincie met verreweg de grootste problemen in de veehouderij. In sommige regio's, zoals de Peel en de Kempen, zitten echt heel veel dieren op elkaar, wat leidt tot grote milieu- en volksgezondheidsproblemen.'