'Boeren hebben varkenspest deels aan zichzelf te danken'

De varkenspest luidt niet het einde in van de varkenssector in Nederland. De Wageningse hoogleraar in de economie van dierziekten en dierziektenbestrijding A....

FRANK POORTHUIS

Van onze verslaggever

Frank Poorthuis

WAGENINGEN

Dijkhuizen is een van de wetenschappers die door het ministerie van Landbouw voortdurend worden betrokken bij de bestrijding van de pest en zitting heeft in nationale en internationale veterinaire commissies. Tussen de bedrijven door wil hij het best nog even uitleggen, want het is eigenlijk heel simpele economie van de boerengrond.

'Zolang de mensen varkensvlees willen eten, zal het geproduceerd worden', zegt Dijkhuizen. 'Als wij het niet doen hier in Nederland, gaat een ander Europees land het doen. Duitsland, Portugal, Spanje. Dat zijn ook de landen waarheen boeren nu al uitwijken omdat het hier te moeilijk wordt. We moeten ons afvragen of we dat willen. Ik denk het niet. Je verschuift het probleem. Maar wat ik belangrijker vind: de sector heeft grote economische betekenis voor ons land, door zijn werkgelegenheid en de economie eromheen.'

Eind januari publiceerde Dijkhuizens vakgroep de resultaten naar de mogelijke gevolgen van een uitbraak van varkenspest in Nederland. Gemiddeld, hadden de Wageningers berekend, zou een uitbraak van varkenspest zo'n veertig bedrijven treffen. Er was 90 procent kans dat het aantal getroffen bedrijven onder de negentig bleef. 10 Procent dat het erboven kwam. Een week later brak de pest uit en Dijkhuizen moet nu constateren dat we bijna aan het verkeerde eind van het scenario zitten. 'Het ziet er naar uit dat we in die 10 procent geraken.'

Dijkhuizen windt er geen doekjes om. 'Zeker, voor een deel hebben de boeren het aan zichzelf te danken. Althans een klein deel van hen.' Als de varkensboeren eerder het Identificatie- en Registratiesysteem van het ministerie hadden omarmd, was de opsporing van de ziekte waarschijnlijk wat sneller in zijn werk gegaan. 'Maar daar kunnen we het niet alleen op gooien', zegt hij met nadruk.

De structuur van de sector zorgt ook voor een te gemakkelijke verspreiding van een ziekte als varkenspest. Er zijn te veel 'vervoersbewegingen' tussen bedrijven. Biggen van de ene boer worden naar meststallen van een ander vervoerd, vrachtwagens halen in een rit vaak varkens van verschillende bedrijven op. Dat vergroot de kans op besmetting.

Grotere bedrijven zijn de oplossing, denkt hij. Biggen die op het eigen bedrijf worden vetgemest; boeren die zulke grote vrachten te vervoeren hebben dat de transporteur geen andere varkensboer hoeft aan te doen om de wagen vol te krijgen.

Maar waarschijnlijk even belangrijk is de noodzaak van een 'gedragsverandering' bij varkensboeren, denkt Dijkhuizen. 'Als een boer nu zijn varkens verkoopt, is hij de binding met het beest kwijt. Wat men er daarna mee doet, weet hij niet en interesseert hem vaak ook niet. Dat komt door het huidige systeem, waarin de beesten van schakel tot schakel gaan. Dat moet veranderen. Boeren moeten verantwoordelijk worden voor het hele product.'

In de sector is men met deze 'integrale-ketenbewaking' al enige tijd bezig. Dijkhuizen bepleit de invoering van economische prikkels om naleving af te dwingen: een 'sanitaire heffing' voor alle varkensboeren. Van de opbrengst zou bijvoorbeeld een deel van de kosten van ziektebestrijding kunnen worden betaald. Boeren die op hun bedrijf voor zo weinig mogelijk risicofactoren zorgen, kunnen vrijstelling verdienen. Boeren met riskant gedrag zouden zelfs een verhoging tegemoet kunnen zien.

Maar eerst moet deze crisis voorbij zijn. Dijkhuizen geeft ronduit toe dat hij geen idee heeft hoelang het nog gaat duren. 'Het blijft onrustig. Ik durf er niks van te zeggen.'

Er zit rek in de sector. Veel bedrijven kunnen het nog wel even uitzingen, denkt hij. In die trant liet vorige week ook al Rabo-directeur H. van de Kerk zich uit. Als de Europese Unie maar geen totaal exportverbod voor Nederlands varkensvlees afkondigt. 'Want die dreiging is er steeds. We moeten keer op keer in Brussel vertrouwen zien te krijgen. En hoe langer het duurt, hoe moeilijker dat wordt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden