Bodemschatten lonken voor Shell in strijdgebied Oekraïne

Behalve rampplek voor vlucht MH17 en frontlinie in de oorlog tussen Oekraïense troepen en pro-Russische soldaten, is het gebied tussen Donetsk en Slavjansk in Oost-Oekraïne ook een plek van grote gasreserves. Het is de plek waar Shell tot voor kort bezig was haar grootste schaliegasproject ter wereld te ontwikkelen.

Een olieraffinaderij nabij de Oekraïense stad Loehansk. De stad is op dit moment in handen van pro-Russische separatisten. Beeld ap

Het gasveld zou volgens de Oekraïners over tien jaar 10 miljoen kubieke meter schaliegas per jaar kunnen opleveren en later mogelijk het dubbele. De langetermijninvestering van Shell omvat 7,47 miljard euro.

Maar begin juni trok Shell haar personeel terug uit het Joezivska-veld. Op dat moment had de oorlog in het gebied al honderden mensen het leven gekost. In de concessie van 8.000 vierkante kilometer werd nog geen (schalie)gas of olie gewonnen maar grondonderzoek gedaan. Het vertrek was een 'time-out' om de veiligheidssituatie te analyseren, zei Shell-directeur Simon Henry.

Gasreserves reden voor oorlog?
Pikante vraag is of die gasreserves de oorlog in Oost-Oekraïne ook mede hebben ontketend. De meningen daarover lopen uiteen, maar onomstreden is dat aan de afscheiding van het gebied een aantrekkelijke bonus hangt van nog niet-geëxploiteerde bodemschatten.

Op de vraag wat zo'n afscheiding voor Shell zou betekenen, gaat de oliemaatschappij niet in. Sterker: zelfs de berichten over een 'time-out' noemt het bedrijf nu overdreven. 'De stop was gepland om resultaten te evalueren voor het eventueel doorgaan met verdere boringen en onderzoek', zegt de woordvoerder. 'Maar verdere boringen zullen natuurlijk alleen plaatsvinden als we de veiligheid van ons personeel kunnen garanderen.'

Beeld epa
Beeld reuters

Shell tekende de concessieovereenkomst in 2012 met de vorige president Janoekovitsj van Oekraïne. Die sloot in andere delen ook deals met ExxonMobil, Chevron en ENI en Vitol. Doel was minder afhankelijk te worden van Russische gasimporten. Voor het omstreden schaliegas is Oekraïne voor Shell een interessante partner. Milieubezwaren die in West-Europa een grote rol spelen, worden door de Oekraïners minder zwaar gewogen.

Strategische zet
Veel analisten, van Canadese en Europese denktanks tot aan de Financial Times, zagen de gasovereenkomsten twee jaar geleden als een strategische zet tegen Rusland. Dat heeft via Gazprom immers grote belangen in Oekraïne. In het land wordt niet alleen veel Russisch gas verkocht, maar ook een deel van de pijpleiding beheerd naar de rest van Europa.

Een Oekraïne dat in zijn eigen energiebehoefte kan voorzien, kan niet meer door Rusland worden gechanteerd. Dat zou voor Rusland reden zijn die energiezelfstandigheid te dwarsbomen. Zo bekeken gaat de huidige oorlog over 'de controle van olie- en gasvoorraden in Centraal-Europa', zoals onder anderen politiek analist Alastair Crooke betoogt, directeur van denktank Conflicts Forum.

Verborgen belangen
Maar dat is te vergezocht, vindt directeur Coby van der Linde van het energiebureau CIEP van denktank Clingendael en hoogleraar geopolitiek en energie van de Rijksuniversiteit Groningen. 'Het kan ook een Russisch belang zijn als Oost-Europese landen zoals Oekraïne in hun eigen gasgebruik kunnen voorzien. Dat geeft na tien jaar eindelijk geopolitieke rust, waarvan ook Rusland kan profiteren.'

Beeld reuters

Bovendien zet Gazprom niet extreem veel gas af in Oekraïne, vindt Van der Linde. De 30 miljoen kubieke meter is ongeveer gelijk aan de hoeveelheid die onlangs aan China is verkocht. 'En de afzet was juist duur voor Rusland, want de Oekraïners betaalden de rekening niet.' Verder probeert Rusland minder afhankelijk te worden van de Europese exportmarkt door vloeibaar gas LNG te produceren, die zonder pijpleiding kan worden geëxporteerd.

'Maar inderdaad, bij internationale conflicten denken we aan verborgen belangen in olie of gas. Dat is een schema dat sinds de jaren zeventig bij velen zit ingebakken. Op die manier denken we conflicten te kunnen snappen, anders wordt het te complex.' Maar zeker Rusland wordt door het Westen teveel strategisch handelen toegedicht, stelt ze. 'De werkelijkheid is vaak ingewikkelder.'

Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.