columnpeter de waard

Blijven Amerikaanse bedrijven de meesters van de creatieve destructie?

null Beeld
Peter de Waard

‘De Amerikanen penetreren Europa niet alleen met hun geld maar ook met hun mentaliteit en manier van zakendoen. Hun benadering van de problemen – of ze nu technisch of zakelijk zijn – blijkt meer en vooral sneller succes op te leveren dan de onze. Wij kunnen onze concurrentie niet meer volhouden en en het ziet ernaar uit dat Europa naar het tweede plan verdrongen wordt.’

Het klinkt als 2021. Maar de Franse filosoof en liberale politicus Jean-Jacques Servan-Schreiber schreef dit in 1967 in zijn wereldwijde bestseller De Amerikaanse uitdaging. Met uitzondering van Koninklijke Shell bestond de toptien van grootste, machtigste en duurste bedrijven in de wereld toen al uit vooral Amerikaanse multinationals: General Motors, Ford, Exxon, Mobil, General Electric, IBM, ITT, US Steel en Dupont. ‘Europa, word wakker’, zo luidde zijn parool.

In 2021 staat zelfs geen enkele Europese multinational meer in de toptien van meest waardevolle bedrijven in de wereld – wel het Chinese Tencent. De hoogst genoteerde Europeaan is de Franse producent van luxe artikelen LVMH (Moët Hennessy Louis Vuitton) op nummer 20, met een beurswaarde van 380 miljard dollar, gevolgd door het Zwitserse Nestlé op nummer 26 (333 miljard) en het Nederlandse ASML (267 miljard) op nummer 29.

In die 54 jaar heeft zich in de VS de grootste creatieve destructie in de geschiedenis voorgedaan. Van de tien waardevolste multinationals uit 1967 behoort alleen nog Exxon Mobil tot de top-100. Maar ook die combinatie is gedoemd tot een vrije val. De Amerikaanse multinationals van 1967 zijn aan de top van de wereldranglijst vervangen door Amerikaanse multinationals die toen nog niet eens waren opgericht: Apple, Microsoft, Alphabet (Google), Amazon, Tesla, Facebook en Nvidia. De winsten die de afgelopen dagen werden bekendgemaakt over één enkel kwartaal Alphabet (19 miljard), Microsoft (20,5 miljard), en Apple (21 miljard) gaan ieder voorstellingsvermogen te boven, net als hun beurswaarden, die oplopen tot 2.500 miljard dollar. Continu wordt gesproken over machtsmisbruik, maar van opbreken van deze giganten is geen sprake. Ook de Amerikaanse agressieve manier van zakendoen die Servan-Schreiber beschreef is niet veranderd, zoals blijkt uit het optreden van Amerikaanse hedgefondsen op de Nederlandse markt.

Het onvoorstelbaar vermogen tot vernieuwing van multinations in de VS is niet alleen de Amerikaanse uitdaging, maar ook de Amerikaanse paradox. De VS hadden in 2020 een handelstekort van 681 miljard dollar, terwijl de EU ondanks zwakke broeders als Griekenland en Spanje een handelsoverschot had van 195 miljard dollar.

Maar als Europa denkt dat het daardoor in een betere positie verkeert, laat het zich opnieuw in slaap sukkelen. Voor de VS zijn handelstekorten investeringen in de toekomst. Dankzij de macht van de dollar kunnen de VS iedereen uitdagen: Europa, maar ook Azië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden