'Bijna alles ging mis bij derivatendossier AFM'

De Autoriteit Financiële Markten heeft een toezichtblunder begaan bij het fiasco met rentederivaten. Onervaren medewerkers werden ingezet om de banken te controleren.

null Beeld anp
Beeld anp

Het instituut dat in de financiële wereld moet toezien op ¬ordentelijk gedrag blijkt de afgelopen jaren zelf zijn zaken niet op orde te hebben gehad. In een keihard oordeel stelt extern adviesbureau Alvarez & Marsal vast dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) tekort is geschoten bij de aanpak van rentederivaten bij banken.

Rentederivaten zijn leenproducten die bedrijven moeten beschermen tegen rentestijgingen. De rentederivaten in kwestie hebben een tegenovergestelde uitwerking gehad. Veel van de mkb-bedrijven die op ¬advies van hun bank zo'n product hebben aangeschaft, zijn daardoor in ¬financiële moeilijkheden beland. Het is een probleem dat al jaren door¬ettert in de financiële wereld.

26 miljard euro

Daarom droeg het ministerie van Financiën begin 2014 zes banken op hun verkochte derivaten (17 duizend contracten ter waarde van 26 miljard euro) opnieuw tegen het licht te houden. Klanten die benadeeld waren, moesten compensatie krijgen. De toezichthouder heeft de criteria voor die beoordelingen opgesteld en zou de banken achter de broek zitten bij de uitvoering ervan.

Dit leek allemaal goed te gaan, omdat de financiële instellingen in maart vorig jaar nog een voldoende van de AFM kregen voor hun herbeoordelingen. Des te pijnlijker was het toen dezelfde instantie eind vorig jaar opeens meldde dat de financiële instanties toch onvoldoende in het belang van hun klanten handelden en mogelijk te weinig compenseerden. Tevens bleek de toezichthouder zelf 'onvoldoende streng en inconsistent' te zijn geweest, aldus het rapport van Alvarez & Marsal.

Uit de resultaten van het door de raad van toezicht ingestelde externe onderzoek doemt nu het beeld op van een AFM die het de banken wel erg makkelijk maakte. Ondanks de politieke ophef stelde de AFM (zo'n zeshonderd man sterk) slechts een handjevol medewerkers vrij. Die mochten vaak maar een kwart of de helft van hun tijd aan het derivatenproject besteden. Daarnaast hield niemand het lang vol. De vaak onervaren juniormedewerkers misten de kennis van de complexe producten. 'Ze werden toegewezen op basis van beschikbaarheid en minder op basis van geschiktheid', aldus Alvarez & Marsal. Tot overmaat van ramp ontvingen ze van hun leidinggevenden geen werkinstructies om zo hun mannetje te staan tegenover de ervaren juristen bij banken.

Geen dossiers

Doordat er geen dossiers waren van e-mails en gespreksverslagen, ontbrak het de AFM eind 2015 aan 'een totaaloverzicht van de herbeoordelingen.'
Hoewel individuele medewerkers al eerder aan de bel trokken, bleef het bestuur tot november vorig jaar blind ¬varen op positieve managementverslagen.

Volgens het rapport heeft een samenloop van omstandigheden tot de toezichtblunder geleid en gaat het niet om een structureel probleem. De raad van toezicht van de AFM, onder leiding van oud-politicus Paul Rosenmöller, blijft daarom achter het bestuur staan.

De AFM heeft wel managers van afdelingen vervangen en gaat de nieuwe trainen op 'persoonlijk leiderschap.' Bestuursvoorzitter Merel van Vroonhoven, sinds 2014 in functie, zei in een toelichting de zaak 'te betreuren', maar wees er op dat de AFM de laatste jaren is uitgedijd in taken en personeel. De werklast is hoog. Medewerkers hoppen van het ene naar het andere project. Om dat een halt toe te roepen, leggen ze voortaan verantwoording af aan één manager.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden