Bij voedselbank-de-luxe krijgt u geen voorgekauwd mandje

Meer keuze en minder vernedering: een nieuw model dat supermarkten omarmen richt zich op klanten die weinig te besteden hebben. 'Let wel: het is hier niet gratis.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Wilt u een stuk proeven?', vraagt Remco Hokke op de broodafdeling van Super van Lopik aan een klant. In zijn hand houdt hij een papieren bord met warme uienpizza. Hokke kookt in de winkelkeuken gerechten van supermarktproducten die in de aanbieding zijn. Deze week ruikt de buurtsuper naar uiensoep en uiencompote.

Een winkel met een kok die verse maaltijden staat te bereiden, dat moet wel een chique delicatessenzaak zijn, of een van die luxe aandoende vlaggenschipwinkels van Jumbo of Albert Heijn. Maar Hokke staat klanten culinair te verwennen in een buurtsuper zonder veel opsmuk. Een supermarkt bovendien, die zich niet richt op klanten met een goedgevulde portemonnee, maar juist op mensen die elk dubbeltje moeten omdraaien.

Super van Lopik is de eerste 'sociale supermarkt' van Vlaardingen. Iedereen met een uitkering kan er een kortingspas aanvragen die recht geeft op 50 procent korting op alle boodschappen. Een maand na de opening, begin april, hebben al 700 gezinnen een pas aangevraagd. De Vlaardingse kruidenierswinkel is de nieuwste sociale supermarkt in Nederland. Deze voedselbanken-de-luxe zijn een snel opkomend fenomeen. De laatste anderhalf jaar openden vijf andere zelfstandige sociale supermarkten hun deuren, waardoor het landelijk totaal nu op acht staat. In Utrecht en Den Haag hebben initiatiefnemers vergevorderde plannen voor sociale supermarkten.

De klanten van de sociale super kunnen zelf hun boodschappen kiezen en zijn niet afhankelijk van wat de voedselbank in het pakket stopt.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Alternatief voor voedselbanken

In alle sociale supermarkten kunnen mensen met een minimuminkomen gratis of met flinke korting boodschappen doen. Deze sociale supers bieden een prettig alternatief voor de voedselbank, omdat de klanten daar zelf hun boodschappen kunnen kiezen en niet afhankelijk zijn van wat de voedselbank in het pakket stopt.

'Het supermarktmodel heeft de toekomst', zegt Ulfert Molenhuis, voorzitter van Voedselbank Groningen. De sociale supermarkt geeft mensen namelijk meer keuzevrijheid. Rob uit de Bosch van Super van Lopik: 'Bij de klassieke voedselbank moet je het doen met het krat dat je krijgt. Daar kunnen vijf bloemkolen in zitten. Als mensen die niet lusten, gooien ze die weg. Bij sociale supermarkten kunnen mensen kiezen wat ze eten.' Ook is een bezoek aan de sociale supermarkt voor minima minder vernederend dan een gang naar de voedselbank.

De Voedselbank Groningen omarmde twee jaar geleden het supermarktmodel. 'De laatste tijd komen geregeld mensen van andere voedselbanken kijken om het concept over te nemen. Tussen nu en een jaar zijn er waarschijnlijk zo'n 25 voedselbanken met het supermarktmodel.'

'Het supermarktmodel heeft de toekomst', zegt Ulfert Molenhuis, voorzitter van Voedselbank Groningen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het assortiment van Super van Lopik is compleet maar sober. Geen tien verschillende merken jam, maar een beperkte selectie. Super van Lopik koopt 95 procent van het assortiment in bij levensmiddelengroothandel Boon. De overige 5 procent schenken bedrijven die iets voor de samenleving willen doen aan de winkel. De enige luxe komt uit de kleine winkelkeuken van Hokke.

Antoinette Wijbrands (60) maakt dat niks uit. 'Ik kom hier voor de prijzen', zegt ze terwijl ze een grote zak hondenvoer in haar supermarktmandje legt. Eens per week rijdt Wijbrands met haar scootmobiel een half uur door Vlaardingen om bij Super van Lopik te komen. 'Voor boodschappen die normaal 40 euro kosten, betaal ik hier maar 20 euro.' Voorheen deed ze haar boodschappen bij de Lidl in haar wijk. Omdat ze geen verse groente kon betalen kocht ze potgroente. In plaats van warme maaltijden at ze 's avonds vaak brood. 'Nu eet ik elke dag warm, met verse groente.'

Bij de kassa in Vlaardingen wordt Wijbrands geholpen door Marisetty Martina (37). De vrouw in de paarse bedrijfspolo is een van de werknemers van Super van Lopik. Net als veel klanten heeft ook zij een uitkering. 'Ik snap hun situatie. In 2013 verloor ik mijn baan. Daarna heb ik twee jaar door Rotterdam gezworven', vertelt Martina. Met behoud van uitkering kan ze in de supermarkt weer werkervaring opdoen. 'Zo repareer ik het gat in mijn cv. In de toekomst kan ik misschien vanuit hier in een gewone winkel gaan werken.'

Mensen met een uitkering kunnen een kortingspas aanvragen met 50 procent korting op alle boodschappen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Sociale supermarkt

Vlaardingen Werkt, de coöperatie achter Super van Lopik, wil met de sociale supermarkt niet alleen armoede bestrijden, maar ook werkgelegenheid scheppen. In de supermarkt werken nu acht mensen die uit ervaring weten hoe het is om van de bijstand te leven. Hokke en drie anderen kregen een vast contract. Martina en de overige drie werken in de winkel met behoud van uitkering. Na een aantal maanden moeten ze doorstromen naar een betaalde baan bij andere supermarkten in de regio.

De term sociale supermarkt dekt niet overal dezelfde lading. 'Het is een containerbegrip geworden', zegt Pim Reinders, partijsecretaris van Leefbaar Almere, over de onderlinge verschillen. De ene richt zich puur op goedkoop eten verstrekken aan mensen met een uitkering. De andere biedt schuldhulpverlening aan, of helpt bij de re-integratie op de arbeidsmarkt. Het gevolg is dat de projecten eilandjes zijn met allemaal hun eigen manier van werken. Leefbaar Almere organiseerde in mei samen met de lokale PvdA een minicongres waar alle sociale supermarkten aanwezig waren. De partij is enthousiast over de sociale supermarkt in Almere en wilde die en soortgelijke winkels in andere steden vooruit helpen. Reinders: 'We wilden kijken of ze meer kunnen samenwerken.'

In de sociale super is het uitzoeken geblazen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Doelgroep

Samenwerken blijkt nog niet zo eenvoudig, want men stuit op nogal wat ideologische verschillen. De ideeënstrijd tussen de sociale supermarkten gaat onder andere over hoeveel de pasjeshouders zelf moeten bijdragen. In Helmond en Amsterdam krijgen de sociale minima korting, maar moeten ze wel betalen voor de boodschappen, net als in Vlaardingen. De supers in Rotterdam en Almere geven hun klanten een tegoed op een pas, waarmee ze gratis boodschappen kunnen doen.

'Wij hebben er bewust voor gekozen dat niets hier gratis is. Alles heeft een waarde', zegt Uit de Bosch terwijl hij een verse smoothie uit de winkelkeuken proeft. 'Het is goed dat ook mensen die weinig te besteden hebben zich dat blijven realiseren. Als ze altijd alles gratis krijgen is het moeilijker om met geld om te gaan als ze weer uit de problemen komen.' Renate Bos van de Sociale Kruidenier in Amsterdam sluit zich daarbij aan. 'Het doet ook iets met de klanten als ze wel iets betalen. Ze krijgen daardoor meer gevoel van eigenwaarde.'

Ook over de doelgroep zijn de supermarkten het nog niet eens. Bij Super van Lopik en de Rotterdamse Swingmarket zijn alle inkomensgroepen welkom, bij de andere winkels alleen sociale minima. 'We willen niet het stigma krijgen een winkel voor armoedzaaiers te zijn', legt Uit de Bosch de keuze uit. 'Dit is een winkel voor iedereen.' Klanten zonder kortingspas betalen normale winkelprijzen. 'Het is de bedoeling dat die klanten gaan zorgen voor genoeg omzet om quitte te spelen. We willen niet afhankelijk zijn van het subsidie-infuus van de gemeente.'

De klanten die tegelijk met Antoinette Wijbrands door de winkel lopen, hebben allemaal een kortingspas. 'Nu hebben we nog nauwelijks klanten zonder pas', geeft Uit de Bosch toe. Toch gaat hij ervan uit dat over een half jaar ongeveer eenderde van de klanten de normale winkelprijzen betaalt. 'Tegen die tijd willen we ook betere afspraken hebben gemaakt met leveranciers, zodat we restpartijen voor minder geld kunnen inkopen. Zo wordt de winkel ook voor mensen zonder uitkering extra goedkoop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden