Bij ieder levensverschijnsel hollen we naar de dokter

Het spel en de knikkers

Beeld de Volkskrant

Druk kind? Naar de dokter. Sombere puber? Naar de dokter. Niet direct zwanger? Naar de dokter. Overbelast met werk en kinderen? Naar de dokter. Lijden aan ouderdom? Drie keer raden. En de dokter, gedegen medisch opgeleid tenslotte, slaat aan het dokteren. Anamnese, een bloedje prikken om uit te sluiten dat er x of y is, een rondje pillen, misschien toch maar even naar de specialist.

Dit verschijnsel heet medicalisering. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) publiceerde er vorige maand een belangrijk rapport over dat de media helaas niet zo wist te boeien. Maar mij wel en u vast ook.

Voorzitter van de Raad Pauline Meurs schrijft in haar voorwoord eenvoudigweg: 'Het valt de raad op dat verschijnselen die te maken hebben met een bepaalde levensfase haast automatisch worden geduid als een individueel medisch probleem en dat de oplossing vervolgens bij een zorgprofessional wordt gezocht. Maar horen deze vraagstukken wel thuis op het bordje van een zorgprofessional?'

Nee, dat horen ze niet. Dit is de kortste samenvatting van het rapport. Maar er is veel meer over te zeggen.

De kracht van het verhaal van de raad is de koppeling van medicalisering aan verschijnselen die horen bij de verschillende levensfases. Kinderen zijn druk. Ouderdom komt met gebreken. De combinatie van jonge kinderen, hard werken en zorg voor je eigen ouders is een aanslag op je gestel. Dat is altijd al zo geweest. En zal altijd zo blijven. De vraag is hoe we hier mee om willen gaan. En wat we in toenemende mate doen, is van deze levensvraagstukken, 'verschijnselen en ongemakken' zoals de raad ze noemt, medische problemen maken.

Medicalisering loont voor de betrokkene. Een sticker met hierop een medische aandoening is een waardevol papiertje. Het papiertje legitimeert ander gedrag. Twee weken bijslapen tijdens het spitsuur van het leven - want de dokter zei x. Aandacht van de hele wereld tijdens de puberteit - want de dokter zei y. Extra tijd voor toetsen en examens op school - want de dokter zegt z. Als niet de dokter had gezegd dat het nodig was, hadden we dat zelf moet regelen, organiseren, afdwingen. Het is profijtelijk om de autoriteit van de dokter te lenen.

Medicalisering loont ook voor de dokter, of breder: de zorgindustrie. Medicalisering is domweg handel: adhd-pillen, ivf-klinieken, antidepressiva, consultje hier, consultje daar, de anti-verouderingsindustrie.

Betrokkenen blij; medische industrie blij. Waarom is medicalisering dan erg? Op deze vraag geeft het rapport (gek genoeg) geen duidelijk antwoord. Laten we een poging doen.

Erg 1: We houden onszelf voor de gek. Medicalisering vertroebelt onze blik op wat er echt met ons (leven) aan de hand is en ontneemt ons hiermee ook zicht op echte oplossingen of op acceptatie van lek en gebrek.

Erg 2: Medicalisering kost geld. Al die pillen, consulten en klinieken kosten geld. En door de manier waarop de zorg in Nederland is georganiseerd (met risico - én inkomenssolidariteit) betalen we dit met z'n allen.

Erg 3: Medicalisering veroorzaakt ook kosten buiten de medische industrie. Wie betaalt het loon door als jij twee weken medisch gelegitimeerd bijslaapt? De werkgever. Anders had je vakantie moeten opnemen. Wie betaalt de begeleidingskosten in het onderwijs als de adhd-sticker is geplakt? De belastingbetaler. Wie draait op voor het medicaliseren van je arbeidsconflict? De premiebetaler. Medicalisering veroorzaakt schade buiten het medisch circuit. Mijn vermoeden: die is veel groter dan de schade binnen de zorgsector.

Eén levensfase laat de raad helemaal buiten beschouwing. Daarover moeten we volgende week maar eens hebben: het sterven.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumenten-fabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.