Nieuws

Bij grondverkoop Zeewolde aan Facebook worden mogelijk aanbestedingsregels overtreden

Als de gemeenteraad van Zeewolde er donderdagavond mee instemt, verandert 200 hectare landbouwgrond in industrieterrein. Het merendeel daarvan verkoopt de gemeente direct door aan Facebook, maar daarbij worden mogelijk aanbestedingsregels overtreden. De gemeente zegt dat haar juristen de situatie onderzoeken.

Michael Persson en Dylan van Bekkum
Landbouwgrond in Zeewolde krijgt in de toekomst wellicht een datacenter voor het moederbedrijf van Facebook als bestemming. Beeld Harry Cock / VK
Landbouwgrond in Zeewolde krijgt in de toekomst wellicht een datacenter voor het moederbedrijf van Facebook als bestemming.Beeld Harry Cock / VK

Bij de aankoop van de 200 hectare landbouwgrond in de provincie Flevoland, fungeert Zeewolde als een soort stroman voor Meta, het moederbedrijf van Facebook. Voor een bedrijvenpark is ongeveer 35 hectare gereserveerd, maar 166 hectare verkoopt het direct door aan Polder Networks, het bedrijf waarachter de Amerikaanse techgigant schuilgaat.

Voor een groot deel van de 200 hectare heeft de gemeente vier boerenbedrijven al uitgekocht. De transactie met het Rijksvastgoedbedrijf, dat 80 hectare bezit, vindt pas plaats als het bestemmingsplan is gewijzigd van landbouw naar industrie. Ook heeft het Rijksvastgoedbedrijf, dat sinds de drooglegging van zuidelijk Flevoland in 1968 eigenaar is van de grond, voorwaarden gesteld aan de energiehuishouding van het datacenter.

‘Gemeente boven marktpartij’

Zet de gemeenteraad donderdagavond de seinen op groen, dan zal de gemeente de grond zo snel mogelijk aan Facebook overdragen, voor een bedrag van ongeveer 80 miljoen euro. Hoewel de gemeente in deze zogeheten ABC-constructie straks slechts ‘één seconde’ eigenaar is van de grond, kan dat toch problemen opleveren.

De constructie leek zo handig. Omdat het Rijksvastgoedbedrijf op deze manier zijn grond aan een andere overheid (de gemeente) kan verkopen, kan het de gebruikelijke route bij verkoop aan een marktpartij – via een openbare inschrijving – ontlopen. Maar een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf zegt dat de aanbestedingsregels niet opgaan als het bedrijf grond doorverkoopt aan een andere overheid. Die ene seconde is essentieel. ‘De gemeente is verantwoordelijk voor de gronduitgifte’, zegt de woordvoerder. ‘Zij heeft daar een beoogd doel mee en daar doen wij zaken mee.’

Op die manier wordt het onmogelijk voor andere gegadigden om ertussen te komen. ‘Op het moment dat een gemeente zich meldt als koper, dan zal het rijk die gemeente altijd voorrang geven boven een marktpartij’, zegt Annemarie Drahmann, hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. ‘De overheid is uiteindelijk één geheel, en door aan een andere overheid te verkopen, kan juist aan publieke belangen voorrang worden gegeven.’

Transparante procedure

Zo omzeilt het Rijksvastgoedbedrijf de procedure die ze normaal volgen, als het bedrijf vastgoedobjecten aan particulieren verkoopt. Maar of de gemeente Zeewolde dit zo kan doen, is de vraag. Want juist die ene seconde eigendom kan de gemeente in de problemen brengen.

Volgens een zeer recente uitspraak van de Hoge Raad, het zogeheten Didam-arrest – naar het dorp dat zijn oude stadhuis aan een supermarktketen beloofde – mag een gemeente geen deals sluiten met marktpartijen zonder concurrenten de gelegenheid te hebben gegeven ook mee te bieden. In dit geval zou ook bijvoorbeeld Google zich moeten kunnen melden. De gemeente is door het arrest verplicht openlijk te hebben gecommuniceerd over het voornemen de grond te verkopen, nog voordat er deals worden gesloten met een koper.

‘Het is allereerst de vraag aan de democratisch gekozen gemeenteraad om de bestemming te bepalen: moet daar wel een datacenter komen?’, zegt Drahmann. ‘Dat gaat donderdag gebeuren. Maar dan is de vervolgvraag: wie mag dat datacenter bouwen? Is er een andere gegadigde? Dat moet met een transparante procedure gebeuren.’

Catch 22

Vorige week bleek dat er een andere gegadigde is: de coöperatie Land van Ons, die graag duurzame landbouw wil gaan bedrijven op de vrijkomende grond. ‘We hebben in Nederland een steeds groter gebrek aan ruimte, het gaat om zo’n beetje de beste landbouwgrond van Europa’, zegt voorzitter Franke Remerie. ‘Dan is een datacenter niet de goede keuze. We hopen dat de gemeenteraad dat donderdag ook denkt, maar dit soort besluiten zouden niet op lokale schaal moeten worden genomen.’

Alleen: de optie van landbouwgrond vervalt op het moment dat het bestemmingsplan wordt gewijzigd. De grond is nu weliswaar landbouwgrond, maar ja, het Rijksvastgoedbedrijf geeft voorrang aan gemeenten en daarna is de grond bestemd voor industrie. Een catch 22 waar het arrest niet tussen lijkt te kunnen komen.

Toch lijkt de hele constructie wat te rammelen. ‘Een-op-eentransacties zijn in beginsel niet toegestaan’, zegt Drahmann. De woordvoerder van Zeewolde zegt dat de gemeentelijke juristen het Didam-arrest nog bestuderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden