De Kwestie Peter de Waard

Biedt DSM de oplossing voor het vrouwenquotum?

DSM heeft het ideale compromis bedacht om het vrouwenquotum in de top te realiseren niet tot 30 procent maar meteen tot 50 procent: het gedeelde leiderschap. In de top van elk beursfonds wordt op elke man ook een vrouw benoemd. Of andersom. Dan hoeft dat rare getel niet meer.

In de praktijk blijkt net zoals in een gewoon huwelijk vanzelf wie de broek aan heeft. En als de borden na enkele maanden of jaren door de kamer vliegen, moeten ze ook maar allebei weg. Tenslotte loopt ook één van de drie huwelijken spaak.

Het co-leiderschap is iets heel natuurlijks. In het gezin is het standaard. En ook in bedrijven is het heel oud. Vele familiebedrijven zijn zo ontstaan: V&D (de zwagers Willem Vroom en Anton Dreesmann), C&A (de broers Clemens en August Brenninkmeijer) en Philips (Gerard en Anton Philips). De vennootschap onder firma en maatschap kennen duo-leiderschap, hoewel er altijd wel iemand is met de grootste mond.

Heel lang zwoer Nederland in het bedrijfsleven bij het collegiale bestuursmodel, net zoals in de politiek –  Nederland kent geen president of premier die zelf op een avondje willekeurig ministers kan ontslaan zoals de VS of Groot-Brittannië. In Nederland werd een bedrijf niet geleid door een enkele oppergod, maar door een volledige raad van bestuur die op grote gelegenheden (jaarlijkse persconferentie of aandeelhoudersvergadering) gezamenlijk acte de présence gaf. Soms waren er zelfs twee bestuursvoorzitters. Unilever kende tot 2006 nog het duale bestuursvoorzittersschap met Antony Burgmans en Niall FitzGerald.

Maar met de opgang van het Angelsaksische bestuursmodel na de eeuwwisseling, waarbij shareholdersvalue in plaats kwam van stakeholdersvalue, moest dat allemaal op de schop.

Twee kapiteins op een schip zou een recept zijn voor ongelukken, miscommunicatie en bureaucratie. Aandeelhouders gaven de voorkeur aan een machtige ceo (chief executive officer), die als een veldmaarschalk de lakens uitdeelde. Zelfs in de zorg – vroeger stond de medisch directeur van een ziekenhuis naast de algemeen directeur – en andere publieke instellingen werd het bestuursmodel met een machtige man en heel soms vrouw in de armen gesloten.

Er is geen enkel bewijs dat het ook beter werkt. Onderzoeken geven een wisselend beeld. Nederlands meest succesvolle bedrijf, chipmachinefabrikant ASML, heeft twee presidenten: Peter Wennink en Martin van den Brink. Ook beursbedrijf Flow Traders heeft een soortgelijk model. Computerreus Oracle wordt al vijf jaar geleid door de co-ceo’s Mark Hurd en Safra Catz, ook een man-vrouwcombinatie ‘We hebben meer dan 130 duizend mensen. We hebben heel veel leiderschap nodig in ons bedrijf.’

Sijbesma’s opvolgers bij DSM, Geraldine Matchett en Dimitri de Vreeze, zouden een trend kunnen zetten. Nu maar hopen dat ze ook evengoed worden betaald.

DSM-topman Feike Sijbesma krijgt niet één maar twee opvolgers. Zo’n twee-kapiteinsmodel is uniek voor een groot, beursgenoteerd Nederlands bedrijf. ‘Wat als ze ruzie met elkaar krijgen?

Dinsdag stemt de Tweede Kamer waarschijnlijk over de invoering van een bindend vrouwenquotum voor de raden van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. Wat vinden vrouwen die zelf al jaren in de top van het bedrijfsleven werken van zo’n quotum?  ‘Na mijn vertrek waren de vrouwen die ik had aangesteld snel weg. Dat heeft mijn ogen geopend’

Regeringspartijen CDA en D66 willen met een verplicht quotum meer vrouwen in de top van beursgenoteerde bedrijven. We belden met economieverslaggever Wilco Dekker toen deze partijen hun plan bekendmaakten. ‘Toch wel een verrassende wending, maar hard nodig.’

Niet alleen de top van het bedrijfsleven heeft moeite met meer diversiteit. Ook de zeventien adviescolleges van de regering zijn nog steeds mannelijke witte bolwerken, tegen de wettelijke bepaling van evenredigheid in.

Vrouwenquota zijn al tijden voer voor verhitte discussie. In onze rubriek Tegenpolen komen twee verschillende visies aan bod: oud-topman Jan Bout vindt quota een goed idee, zakenvrouw Elske Doets ziet juist grote bezwaren. Voormalig Eurocommissaris en VVD-prominent Neelie Kroes vertelde onlangs aan de Volkskrant waarom zijzelf radicaal van mening veranderde over de wenselijkheid van vrouwenquota.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden