Bewindslieden Zalm en Vermeend zijn trots op hun blauwdruk voor een nieuw fiscaal stelsel; 'Alle constructies zijn straks in één klap van de baan'

Ze zijn eruit: de twee bewindslieden van Financiën hebben een blauwdruk van een nieuw belastingstelsel. 'Revolutionair' noemen minister Zalm en staatssecretaris Vermeend sommige onderdelen....

Van onze verslaggever

Mike Ackermans

Frank Kalshoven

AMSTERDAM

De sfeer is weer uitstekend tussen staatssecretaris Vermeend en minister Zalm van Financiën. Toen Vermeend, die het leeuwendeel van het schrijfwerk aan het belastingplan voor zijn rekening nam, in het voorjaar de hoofdlijnen vroegtijdig bekendmaakte, was Zalm boos. Nu zwaait de minister hem lof toe: 'Willem heeft de inventiefste dingen bedacht.'

Zelden konden een PvdA-politicus en een VVD'er het zo goed met elkaar vinden. Promoot Vermeend zijn PvdA te veel, dan slingert Zalm hem een liefkozende verwensing naar het hoofd. Zalm zelf stelt zich niet te liberaal op. 'Prima dat iemand rijk is, ik ben helemaal niet jaloers, maar ik vind dat rijke mensen ook een bijdrage moeten leveren.' Dat is geen klassieke VVD-taal.

Belastingontduiking door vermogenden, een gezwel in het huidige stelsel, pakken de twee voortvarend aan. Kosten van leningen voor beleggingen kunnen straks niet meer ten laste van de inkomstenbelasting worden gebracht. Producten die rente- en dividendinkomsten uitkeren in de vorm van onbelaste koerswinst, 'vermogensversnellers' en dergelijke, worden nutteloos. Iedereen met een netto eigen vermogen boven de 37.500 gulden, moet daarover 1 procent rendementsbelasting gaan betalen. Geen fiscale whizzkid die daar iets aan doet.

Zalm: 'Fiscale adviseurs krijgen de grootste klap. Het construeren is afgelopen. De adviseurs hebben er natuurlijk aardig aan verdiend. Nog even kunnen ze bezig zijn met voorlichten hoe het straks allemaal moet, maar dan is het afgelopen.'

Met hun advertentiecampagnes groeven de financiële adviseurs hun eigen graf. Zalm stoorde zich er mateloos aan. 'Je leegt de brievenbus en je ziet het al. Al die producten, levensverzekering of belegging, zijn allemaal fiscaal gedreven. Ze zijn er alleen om te zorgen dat je, hoewel je rijk bent, toch geen belasting hoeft te betalen. Die producten zijn maatschappelijk niet nuttig.'

Vermeend vult aan: 'Alle constructies zijn straks in één klap van de baan. Het wordt ook veel eenvoudiger voor de aangifte.'

Ook de levensverzekeraars krijgen ervan langs. Nu hebben zij bijna een monopolie op de markt voor extra oudedagsvoorzieningen. Alleen de kosten van deze verzekeringsproducten mogen nu worden afgetrokken van de belasting. Straks komt er een 'pensioenparaplu'. De burger kan zelf kiezen met welke producten hij een pensioen opbouwt. De kosten mogen afgetrokken worden tot een bepaalde grens. Zalm: 'Het monopolie van de verzekeraars verdwijnt.'

Per saldo, constateren Zalm en Vermeend, is het deelplan voor sparen, lenen en beleggen 'revolutionair'. Bovendien, zegt Vermeend 'is het internationaal concurrerend en rechtvaardig. Mensen die nu nog onbelaste inkomens uit vermogen hebben, gaan betalen. En de tarieven zijn heel redelijk.'

De twee zijn trots op deze onderdelen van hun plan, waarover het hele kabinet het eens is. Maar er zijn ook belangrijke zaken waarover geen eensgezind standpunt is. Het kernpunt: hoe gaan de tarieven in de loon- en inkomstenbelasting eruit zien?

Toen Zalm en Vermeend afgelopen zomer hun ideeën hierover presenteerden in het kabinet, bleken de collega's Wijers en Melkert uiterst kritisch. De onvrede leidde tot vertraging van de publicatie van het plan.

Zalm en Vermeend herinneren zich de zomer anders. 'Wij waren er voor onszelf wel uit', zegt Zalm. 'Maar je moet de collega's ook even meekrijgen met je gedachtengang. In het kabinet zeiden ze: ''wat zijn die twee nu weer aan het doen?''. De collega's hebben het recht het leerproces dat Willem en ik hadden doorgemaakt, ook te beleven.'

De collega's leerden snel. Want volgens Zalm wijkt het document dat nu naar buiten komt inhoudelijk nauwelijks af van de eerste proeve van het duo van Financiën. 'Het is gebleven zoals het was.'

Toch is het kabinet er niet in geslaagd één plan te trekken voor de tariefstructuur in de inkomstenbelasting. Het plan bevat drie opties met liefst achttien varianten.

Volgens het Centraal Planbureau (CPB) hebben de varianten die de voorkeur hebben van PvdA-minister Melkert de beste gevolgen voor de werkgelegenheid. Zalm relativeert dat graag. Het zou komen door een eigenaardigheid in een rekenmodel van het CPB: 'Dat weten ze bij het CPB wel, ze erkennen het als een lastig punt.'

De variant waarin de belastingtarieven over de hele linie fors worden verlaagd, en waarin de belastingvrije som wordt afgeschaft, heeft volgens Zalm ook grote voordelen. 'Verlaging van de tarieven heeft een zelfstandige waarde. Het stimuleert meer. Mensen houden meer over als ze een loonsverhoging krijgen, ook als ze heel weinig verdienen.'

Mogen we concluderen dat die variant de voorkeur heeft van het departement? Vermeend: 'Jullie zeggen het.' Zalm: 'Wij doen dat maar niet.' Maar: 'Als partijpolitici hebben we er straks wel een mening over.'

Toch blijkt de PvdA-politicus Vermeend nu al problemen te hebben met de Zalm-variant. 'We moeten eerlijk zijn, er kleven nadelen aan', vind hij. Mensen met een klein inkomen, die nu vanwege de vrije voet aan belasting ontkomen, gaan bij afschaffing van de voet betalen. 'Je kunt dat oplossen, maar daar wordt het stelsel weer ingewikkelder door.'

Zalm pareert: 'Je kunt je ook afvragen: hoeft iemand die maar een maand per jaar werkt helemaal niets bij te dragen aan het collectief? Er zit ook wel iets redelijks in een beetje belasting betalen.' Vermeend houdt bezwaren tegen de 'effecten aan de onderkant.'

Zalm: 'De onderkant, dat vind ik geen goede uitdrukking. De arme mensen worden prima bediend in onze varianten. We praten over de kleine baantjes, de neveninkomsten. Studenten economie die zich verhuren tegen een goed uurloon, beschouw ik niet als de onderkant.'

Zalms partij wil de komende kabinetsperiode de burgers 7,5 miljard gulden lastenverlichting geven. Een hoog bedrag, waaruit het benodigde 'smeergeld' van maximaal vijf miljard voor dit belastingplan probleemloos betaald kan worden.

Zalm: 'Dat maakt het voor ons wat makkelijker dan voor andere partijen.' De PvdA belooft slechts vier miljard. Vermeend: 'Met minder kun je ook veel oplossen! Wij hebben een wat evenwichtiger pakket.' De twee barsten in lachen uit.

Zalm: 'Als ik moet zeggen wat VVD'ers hiervan denken: als de gevolgen voor werk en het inkomen niet zoveel uit elkaar lopen, geef ons dan maar een zo laag mogelijk belastingtarief.' Vermeend: 'Een PvdA'er zal zeggen: uit oogpunt van de werkgelegenheids- en rechtvaardige inkomenseffecten willen wij een heffingskorting in plaats van een belastingvrije som.' Zalm: 'En dan zal ik niet zeggen dat ik dat schandalig vind.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden