Bevolking zucht onder dadendrang Liberia

Volgens minister Ploumen kunnen Nederlandse bedrijven in Liberia hun slag slaan. Maar in het land bestaat veel scepsis. Aan de bevolking zijn al vaker mooie dingen beloofd.

Een ijzermijn in Liberia.Beeld Arcelor Mittal

Of de ontdekking van een nieuw geval van ebola in Liberia roet in het eten gaat gooien is nog ongewis, maar Liberia wil dolgraag de draad weer oppakken. Onlangs werd het land ebola-vrij verklaard. Minister Ploumen (Buitenlandse handel) is deze week een paar dagen in Liberia en de andere ebolalanden (Sierra Leone en Guinee) met een handelsmissie. Ze hoopt Nederlandse bedrijven ervan te overtuigen dat er voor hen kansen liggen.

Plaatselijke organisaties vrezen echter dat conflicten en schendingen van hun rechten weer van voren af aan beginnen zodra buitenlandse bedrijven hun oude praktijken oppakken. De Liberiaanse juridische milieuorganisatie Green Advocates verzamelde de klachten en zorgen van tientallen plaatselijke gemeenschappen en organisaties.

De Nederlandse Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) waarschuwt de Nederlandse ondernemers dat de situatie lang niet zo rooskleurig is als de minister voorstelt. De aanname dat economische groei na verloop van tijd de armoede en ongelijkheid zal doen afnemen is misleidend, vindt SOMO.

Minister Lilianne Ploumen.Beeld anp

Toetssteen

De Indiase ijzermultinational ArcelorMittal wordt opgevoerd als de toetssteen voor het optimisme dat Ploumen en de Liberiaanse president Ellen Johnson Sirleaf delen. Begin 2014 waren er bij de mijnen gewelddadige conflicten en er was veel protest in het gebied waar het mijnbouwbedrijf wegen en spoorwegen voor het vervoer naar de kust, de havenstad Buchanan, aan het opknappen was. Omwonenden klaagden dat de beloofde compensatie voor land-onteigeningen was uitgebleven. De banen voor jongeren uit de streek hielden ook niet over. Er was vervuiling van het grondwater geconstateerd door gebruik van chemicaliën bij het werk aan de spoorweg.

Dat tekent het dilemma waarvoor de Liberiaanse regering staat. Het land snakt naar hervatting van het normale leven, zeker ook in de economie, zei de minister van Handel en Industrie, Axel Addy, eind vorig jaar al tegen de Volkskrant. De economische groei begon net goed op gang te komen, zei hij, en toen gingen kabinetsvergaderingen vanaf begin 2014 alleen nog over 'ebola, ebola, ebola'.

Het bezoek van Ploumen laat volgens Addy zien dat Liberia desondanks een zinvolle bestemming is voor investeringen. 'Het zou vooral gebaat zijn bij bilaterale hulp van Nederland voor projecten als het uitbaggeren van waterwegen', meent Addy.

Beeld afp

Conflicten

Maar al ruim voor de ebola-epidemie leidde de snelle ontwikkeling van allerlei economische sectoren tot conflicten. Volgens het onderzoek van Green Advocates stopte de democratische regering van Johnson Sirleaf wel allerlei sociale en milieutechnische voorwaarden in de contracten, maar in de praktijk kwam daar niet veel van terecht. De opleiding van plaatselijk personeel bijvoorbeeld bleef achter bij de verwachtingen. De regering zou niet al te moeilijk durven doen om de zo gewenste investeerders niet af te schrikken.

Op deze manier heeft de plaatselijke bevolking weinig of niets aan de komst van de bedrijven, volgens de Green Advocates, en ook de nationale overheid profiteert veel te weinig. In feite worden de grondstoffen simpelweg het land uitgehaald.

SOMO en Green Advocates waarschuwen dat die situatie heviger is dan voorheen omdat de overheid nog meer haast heeft bij het herstel van het economische systeem. Dat is zeer gevaarlijk, menen de organisaties: ruzies over landkwesties vormden de voedingsbodem voor de verschrikkelijke burgeroorlogen, die pas in 2003 tot een einde kwamen. Zij hadden een etnisch en regionaal karakter maar werden gevoed door multinationale bedrijven - vooral in hout, palmolie, rubber (Firestone) en ijzer.

Beeld epa

Proeftuin

Liberia was al een proeftuin voor een ontwikkelingsmodel gebaseerd op het aantrekken van buitenlandse investeringen in een 'nieuwe' situatie na de oorlog, waarbij alles van voren af aan moest worden opgebouwd. Na de ebola-epidemie geldt dat nog sterker. Volgens SOMO heeft Liberia onder de democratische regering 16 miljard dollar (14,5 miljard euro) aan buitenlandse investeringen aangetrokken. De regering heeft ruwweg de helft van het landoppervlak aangemerkt voor concessies aan bedrijven. Zij moeten bijdragen aan de aanleg van wegen, gezondheidszorg, onderwijs en werkgelegenheid.

De praktijk is grimmiger. Volgens SOMO wordt veel van het land dat in concessie wordt gegeven al gebruikt door de plaatselijke bevolking. Die verliest landbouwgronden voor de verbouw van voedsel- en handelsgewassen. Graven en heilige plekken voor voorouderverering en ontmoetingsplaatsen van geheime genootschappen zijn geschonden. Zo is er een vijandige sfeer ontstaan.

Dat bedreigt het ontwikkelingsmodel en ondermijnt het gezag van de regering. Zij weet zich niet goed raad met de tegenslag en keert zich tegen kritische burgergroepen, waaronder Green Advocates. De politie houdt hen in de gaten gehouden en president Johnson Sirleaf heeft hen in het openbaar verweten de vooruitgang tegen te werken.

Investeren

ArcelorMittal wil 1,5 miljard dollar investeren in de gewesten Nimba, Bong en Grand Bassa. Over bijna alle onderdelen ontstonden conflicten. De bouw van een bezinkingsinstallatie en een dam in een rivier leidde tot protesten van zelfstandigen die delfstoffen in de rivierbedding zoeken: het water was gestegen. Omwonenden voelen zich in hun oude manier van overleven bedreigd, terwijl nieuwe mogelijkheden voor werk en inkomen uitblijven.

Door de uitbraak van de ebola-epidemie werd dit gevoel versterkt. Op alle vlakken werden de werkzaamheden teruggeschroefd. Het staalbedrijf, en meer nog allerlei toeleveringsbedrijven en de bewakingsfirma ontsloegen personeel. Nu die periode achter de rug lijkt, kunnen er weer werknemers uit de buurt worden aangenomen. Maar eerst moet het vertrouwen tussen de multinational en de bevolking worden hersteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden