Bevindingen enquêtecommissie: 'De politiek is tekortgeschoten'

Bijna twee jaar onderzocht een enquêtecommissie wat er misging bij de woningcorporaties. Vandaag komt zij met haar bevindingen. Vier betrokkenen nemen een voorschot.

De parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties, 2 juli 2014. Beeld Jiri Büller

Hedy van den Berk

Is bestuurder van Havensteder, een woningcorporatie met 45 duizend huizen in de regio Rotterdam.
'De laatste dag van mijn vakantie zat ik thuis het verhoor van Marcel de Vries te kijken, de kasbeheerder van Vestia die 10 miljoen euro aan provisies in eigen zak heeft gestoken. Die zei dat hij niet de enige was, dat ook de treasurer van PWS verdiend had aan de financiële producten die hij namens de corporatie sloot.

'Ik viel van mijn stoel, PWS is een rechtsvoorganger van Havensteder en die medewerker was nog steeds bij ons in dienst. Ik ben direct naar kantoor gegaan en heb hem op non-actief gezet. Hij is inmiddels ontslagen, er is aangifte gedaan en we onderzoeken nog hoe groot de omvang van de fraude was, hoe lang het geduurd heeft, en hoe het intern is gelopen, wie welke rol heeft gespeeld.

'Ik verwacht daar vandaag niet veel over te lezen in het eindrapport. Wel hoop ik dat de commissie niet alleen vermeldt wat er allemaal is misgegaan, maar ook dat er dat veel corporaties gewoon goed werk doen. En dat er afgelopen jaren al veel is verbeterd.

'We realiseren ons dat we dienstbaar moeten zijn aan onze huurders en de samenleving. En dat onze bedrijfsvoering veel strakker moet, bij Havensteder hebben we afgelopen jaar al een kwart van ons personeel ontslagen.

'Verder zou het heel goed zijn wanneer de politiek nu duidelijk maakt wat precies het werkterrein van de woningcorporaties is. Dat is afgelopen jaren steeds onduidelijk geweest en het veranderde bovendien met bijna elke nieuwe minister.

'Mijn angst is dat de commissie inzet op meer regels en toezicht, in de hoop zo incidenten te voorkomen. De voorstellen die minister Stef Blok aan de Tweede Kamer heeft gepresenteerd, gaan wat mij betreft al te veel die kant op.'

Hedy van den Berk. Beeld Roger Cremers

Ronald Paping

Is directeur van de Woonbond, de belangenvereniging voor huurders.
'Tijdens de verhoren is goed duidelijk geworden dat huurders opdraaien voor alle schade die corporatiebestuurders afgelopen jaren berokkend hebben. Miljarden zijn er verspild met de aankoop van dure grondposities, commerciële projecten en grote investeringen in 'leefbaarheid'.

'Allemaal op kosten van huurders, maar zonder dat zij erover konden beslissen. Huurders moeten weer een serieuze tegenmacht worden. En wij verwachten ook dat de commissie daar vandaag in haar rapport aanbevelingen voor doet. Want tijdens mijn eigen verhoor afgelopen zomer kreeg ik de indruk dat Roland van Vliet, de voorzitter, erg gevoelig was voor dat punt.

'De gebrekkige macht van huurders heeft alles te maken met de manier waarop de corporaties begin jaren negentig zijn verzelfstandigd.

'Daarna werden de overzichtelijke 'woningbouwverenigingen', waarvan de huurders ook nog de leden waren, snel omgevormd tot grote commercieel geleide organisaties waarin huurders steeds minder te vertellen kregen.

'De huurdersvereniging mocht wel advies uitbrengen over beslissingen van de directeur, maar als die er niets in zag werd het advies gewoon achter de rododendrons gegooid.

'Mijn grootste angst is dat de commissie tot de conclusie komt dat er in Nederland te veel sociale huurwoningen zijn. Dat corporaties hun huizen moeten verkopen en dat er dus meer mensen op de vrije markt moeten gaan huren of kopen.

'Van dat vooruitzicht zouden wij helemaal niet blij worden. In de vrije sector betaal je meer geld voor minder woning, wat dat betreft is het Nederlandse corporatiesysteem lang zo gek nog niet.'

Ronald Paping. Beeld Arie Kievit

Adri Duivesteijn

Maakte als Tweede Kamerlid voor de PvdA de verzelfstandiging van de woningcorporaties mee, later wethouder volkshuisvesting in Den Haag en Almere. Zat daar ook in de parlementaire enquête die de bouwfraude onderzocht, nu Eerste Kamerlid.
'Ik vind dat de commissie haar grootste wapen, het verhoren van getuigen onder ede, niet heeft gebruikt zoals het bedoeld is. Die verhoren zijn er om feiten aan het licht te brengen die anders in de 'onderwereld' blijven.

'Maar dat is amper gebeurd. In plaats daarvan hebben de Kamerleden het een openbare schandpaalfunctie gegeven.

'Neem nou het verhoor met Hubert Möllenkamp, de oud directeur-bestuurder bij Rochdale. In 104 vragen bracht de commissie alleen maar bekende feiten aan het licht. Die man wordt verdacht van fraude en liet zich in een Maserati met chauffeur rondrijden. Geen nieuws.

'Interessant was dat Möllenkamp zei dat zijn grote fout was dat hij een Maserati had genomen omdat het het verkeerde merk was, maar dat veel directeuren in auto's rondreden die net zo duur waren. Dat gaat om iets structureels en de commissie had dus moeten doorvragen: wie dan?

'Ik ben erg nieuwsgierig of in het eindrapport alsnog iets nieuws staat. Maar ik reken er niet op. Verder is de grote vraag of de commissie met structurele aanpassingen voor de volkshuisvesting komt. Het grote probleem met de corporaties is namelijk dat ze er inmiddels vooral zijn om zichzelf in stand te houden en niet meer omdat ze een publieke zaak dienen.'

Adri Duivesteijn. Beeld Joost van de Broek

Bas Jan van Bochove

Diende in 2012 als Kamerlid voor het CDA een motie in voor een parlementaire enquête woningcorporaties die werd unaniem door de Kamer aangenomen. Was tussen 2002 en 2012 woordvoerder volkshuisvesting en nu waarnemend burgemeester in Weesp.
'Feit is dat de politiek tekort is geschoten. Tien jaar ben ik Kamerlid geweest en al die tijd hebben we geprobeerd een nieuwe Woningwet door het parlement te loodsen. Die ligt nog steeds bij de Eerste Kamer.

'Samen met de PvdA probeerde ik één sterke onafhankelijke toezichthouder op te richten, want het externe toezicht op de corporaties was veel te zwak en versnipperd tussen drie instanties.

'Ook wilden we het eigendom van de sociale huurwoningen beter vastleggen, zodat huurders weer meer te zeggen krijgen.
'Allemaal niet gelukt. Mijn grote hoop is dat het rapport een politieke consensus oplevert om al die dingen nu eens goed te regelen.

'Voor mijn huidige functie in het lokale bestuur is het spannend wat de corporaties straks nog mogen. Iedereen is het erover eens dat megalomane projecten taboe zijn. Maar als je vanuit Den Haag nauwgezet gaat bepalen wat corporaties mogen bouwen en voor wie, is dat ook zonde.

'In sommige steden kunnen gezinnen met een modaal inkomen geen passend huis via de vrije markt krijgen. Gemiddeld verdienen die mensen dan misschien te veel voor een sociale huurwoning, maar op lokaal niveau kan het anders zijn.

'Van de verhoren waren die met de hoofdrolspelers bij de incidenten erg spannend. Zoals directeur Erik Staal en kasbeheerder Marcel de Vries van Vestia, of directeur Martien Kromwijk die het stoomschip Rotterdam aankocht.

'Zelf ben ik ook verhoord. Dat verhoor ontwikkelde zich wat vreemd. Zo stelde Roland van Vliet, de voorzitter van de commissie, haast beschuldigend vast dat ik in 2002 toch heel andere dingen zei dan in 2012. Alsof het verkeerd is om in de loop der tijd je standpunt aan te passen.

'Ik vind dat ze erg bezig waren om schuldigen aan te wijzen. Dat stond helemaal niet in de opdracht die de Tweede Kamer de commissie had meegegeven. Het ging om een zoektocht naar de feiten.'

Bas Jan van Bochove. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden