Beursgangers manipuleren winstcijfers

Dertig procent van de nieuwkomers op de Amsterdamse beurs blaast zijn winstcijfers voorafgaand aan de beursgang kunstmatig op. Beleggers straffen hen daarvoor af, want de aandelen presteren na de beursintroductie veel slechter dan het marktgemiddelde....

Van onze verslaggever Ben van Raaij

Creatief boekhouden is populair bij bedrijven die naar de beurs willen. Vierenveertig van de 64 Nederlandse bedrijven die tussen 1984 en 1994 een eerste notering kregen op de Amsterdamse effectenbeurs, manipuleerden in hun jaarrekeningen met de winstcijfers: 22 bedrijven krikten de winst op, 22 anderen vlakten hun resultaten juist af.

Dit creatieve boekhouden heeft een grote invloed op de koersontwikkeling van nieuwe beursfondsen. Beursnieuwelingen die voorafgaand aan hun beursgang de winst kunstmatig opblazen presteren in de drie jaar na hun gang naar het Damrak 31 procent slechter dan het marktgemiddelde. Nieuwe beursfondsen die hun winstschommelingen afvlakken doen het daarentegen juist 52 procent beter dan de markt.

Het onderzoek werd uitgevoerd door wetenschappers van de universiteiten van Tilburg en Amsterdam. Zij bestudeerden jaarverslagen van beursnieuwelingen en de koersontwikkeling van de aandelen. In de onderzochte periode waren er in totaal zo'n tachtig beursintroducties. Niet onderzocht zijn de introducties van voormalige overheidsbedrijven, zoals KPN en DSM, en van financiële instellingen.

Jaarrekeningbeleid (ook earnings management of, populair, 'cooking the books' geheten) maakt gebruik van de ruimte die de wettelijke regels voor het opstellen van jaarrekeningen bieden aan creatief boekhouden. Bedrijven die naar de beurs willen zijn verplicht om in het emissieprospectus de laatste drie jaarrekeningen op te nemen.

Onderzoeker Tjalling van der Goot van de Universiteit van Amsterdam benadrukt dat het om 'volkomen oorbare praktijken' gaat. 'Jaarrekeningbeleid is niet verboden. Bij het vaststellen van winstcijfers zijn marges van 5 procent naar boven of beneden in accountantskringen algemeen aanvaard', zegt Van der Goot.

Flatteren van de winst gebeurt door te manipuleren met het vlottend werkkapitaal: het verlagen van afschrijvingen op debiteuren en voorraden of het sneller innen van facturen. Dit zogenaamde 'agressieve' jaarrekeningbeleid is een eenmalige en kortzichtige strategie, omdat de prestaties in latere jaren onvermijdelijk zullen inzakken, en het aandeel vervolgens door de beleggers wordt afgestraft.

Dat veel bedrijven toch voor deze verleiding bezwijken, kan volgens het onderzoek komen doordat 72 procent van de aangeboden aandelen bij Nederlandse beursintroducties bestaande aandelen zijn. De zittende eigenaren hebben bij de verkoop van hun stukken belang bij mooie winstcijfers.

Een door beleggers beloonde vorm van creatief boekhouden is income smoothing, waarbij de winstcijfers in goede jaren naar beneden, en in slechte jaren naar boven worden bijgesteld. Deze strategie levert op termijn voordeel op omdat beleggers nooit onaangenaam worden verrast.

Niet allen realiseren winstafvlakkende bedrijven over de eerste drie jaar na hun beursintroductie een gemiddeld aandelenrendement dat 52 procent hoger is dan het marktgemiddelde, bedrijven die er niét aan doen scoren 53 procent lager. Winstafvlakkers blijken in diezelfde periode ook vier keer vaker dan andere bedrijven met nieuwe aandelenemissies te komen. Bovendien blijken de winstafvlakkers drie keer vaker bedrijven over te nemen dan andere bedrijven.

Welk advies heeft Van der Goot voor beleggers? 'De veiligste belegging zijn bedrijven die vrijwillig méér dan de drie verplichte jaarverslagen opnemen in hun prospectus. Dan kun je veel beter beoordelen of de winst gecooked is of niet. Hoe meer informatie, hoe beter.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden