Analyse

Bestuurders waarschuwen voor buitenlandse overnamen: waar komt dat Oranjegevoel vandaan?

Nu Akzo en Unilever bedreigd worden, waarschuwt de ene na de andere topbestuurder voor buitenlandse overnames. Waar komt dat Oranjegevoel vandaan?

Producten van Unilever en Kraft.Beeld afp

'In elk ander land had de publieke opinie gerallied om achter deze bank te gaan staan', beklaagde ABN Amro-topman Rijkman Groenink zich in de zomer van 2007, toen een overname van zijn bank dreigde. In Nederland niet. 'Zelfs de SP neemt liberale posities in die je in de Londense City niet tegenkomt.'

Groenink overdreef: hier en daar klonken wel degelijk twijfels over de buitenlandse overname - ook uit socialistische hoek. Maar uiteindelijk werd het consortium dat ABN Amro kocht, opsplitste en te gronde richtte geen strobreed in de weg gelegd. Minister Bos van Financiën sprak van een 'misplaatst Oranjegevoel' bij de tegenstanders van de overname. 'Er is niets nieuws onder de zon. Al sinds jaar en dag worden Nederlandse bedrijven overgenomen', schreef hij in NRC.

Tien jaar later lijken topmanagers en politici radicaal van mening veranderd. 'Vijandige overnames zijn de donkere zijde van het kapitalisme', zo mengde oud-Shell-baas Jeroen van der Veer, tegenwoordig president-commissaris bij ING en Philips, zich deze week in het debat over Akzo. 'Je wilt niet dat globalisering betekent dat we in Nederland onze grote bedrijven gaan uitverkopen.'

Krachtige overheid

Ook andere old boys tonen zich bezorgd over de vaderlandse kroonjuwelen. Hans Wijers, de voormalige topman van Akzo die als invloedrijkste man van Nederland geldt, pleit voor beschermingsconstructies. VVD-minister Kamp van Economische Zaken keert zich tegen een buitenlandse overname van Akzo. En ook werkgeversorganisatie VNO-NCW wil nieuwe dijken opwerpen.

Globalisering wordt niet langer als een natuurkracht beschouwd. Dreigt een buitenlandse overname, dan veranderen liberale marktaanhangers steeds vaker in pleitbezorgers van een krachtige, nationale overheid.

Daar hebben zij goede redenen voor, oordeelt hoogleraar Henk Volberda van de Rotterdam School of Management. 'Na een buitenlandse overname ligt de beslissingsmacht binnen een concern niet langer in Nederland. Dat kost mogelijk banen.'

Het kantoor van AkzoNobel.Beeld anp

Uit het oog, uit het hart - dat is de vrees. Met oranje sentimenten heeft dit weinig te maken, denkt Eelke Heemskerk van de Universiteit van Amsterdam. Hij leidt een grootschalig, met Europees geld gefinancierd onderzoek naar de veranderende machtsverhoudingen in het internationale bedrijfsleven. Zijn conclusie liegt er niet om: 'Het spel is fundamenteel aan het veranderen. Dan is het niet gek dat ook Nederland haar koers wijzigt.'

In de oude situatie was een multinational in handen van een grote, gefragmenteerde groep aandeelhouders, legt hij uit. 'Die hield je op de eerste plaats tevreden door de beurskoers te verhogen.'

In de nieuwe werkelijkheid zijn bedrijven steeds vaker in handen van een select gezelschap grootaandeelhouders. Vaak zijn dat staatsfondsen of -bedrijven uit China en het Midden-Oosten. Naast dat staatskapitalisme is ook een hoofdrol weggelegd voor de grote, 'passieve' vermogensbeheerders: Blackrock, Vanguard, State Street.

Passieve beleggers, actieve eigenaren

Heemskerk publiceerde dit jaar een studie waaruit blijkt dat deze drie giganten samen de voornaamste aandeelhouder zijn bij maar liefst 88 procent van de vijfhonderd grootste beursgenoteerde Amerikaanse ondernemingen. 'Het interessante is dat zij weliswaar geen actieve beleggers zijn, maar zich wel opstellen als actieve eigenaren. In tegenstelling tot bijvoorbeeld hedgefondsen hechten ze daarbij aan stabiliteit en een lange termijnperspectief.' Niet voor niets raadt Jeroen van der Veer Akzo aan om grote pensioenfondsen en partijen als Blackrock aan boord te halen.

In een situatie waarin staatshoofden als Donald Trump zich nadrukkelijk bemoeien met 'hun' industrie kan Nederland simpelweg niet achterblijven. Het zou naïef zijn om te volharden in de rol van het braafste, liberale jongetje in de klas. 'Wil je in deze nieuwe wereld de concurrentie buiten de deur houden', denkt ook Heemskerk, 'dan ontkom je niet aan beschermingsconstructies en strategische allianties met grootaandeelhouders.'

Moeten we bang zijn voor de overname-explosie?

Die overname-explosie van de laatste tijd, moeten we daar eigenlijk bang voor zijn? Economieredacteur Koen Haegens legt het je in deze video uit.

Lees meer over buitenlandse overnames

Amerikaanse bedrijvenjacht is nog niet over
Nu de Amerikaanse president en Europese politici het nieuwe evangelie van het economisch nationalisme preken, kunnen Amerikaanse bedrijven niet wachten om nog snel hun slag te slaan in Europa. Ze bieden grote bedragen voor iconen uit het Nederlandse bedrijfsleven. (+)

Hoe AkzoNobel alles doet om uit Amerikaanse handen te blijven
AkzoNobel ziet niets in het overnamebod van de Amerikaanse branchegenoot PPG. Wat gebeurt er allemaal achter de schermen? (+)

Door goedkoop geld dreigt fusiebubbel
De huidige fusie-explosie vertoont alle kenmerken van een bubbel - met dank aan de centrale banken.

Bedrijfsovernames: (g)een politieke kwestie?
Protectionisme, in Nederland is het een vloek. Maar de laatste tijd groeit de wens om toch, af en toe, een stokje te kunnen steken voor een buitenlandse overname. Anders hebben we straks helemaal geen bedrijven meer. (+)

Buitenlandse overname hoeft geen nachtmerrie te zijn
Van radicale laisser-faire is de Nederlandse reactie op buitenlandse overnames omgeslagen in extreme paniek. In de praktijk kan het meevallen, toont de geschiedenis. (+)

Wat de leek moet weten over de mislukte overname van Unilever
Het Amerikaanse Kraft Heinz zat in februari achter het Nederlands-Britse Unilever aan. Waarom wilde het Heinz de consumentenreus overnemen en hoe werkt zo'n vijandige overname? Vier vragen voor de leek. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden