Beroepseed accountants vooral symboliek

Alle actieve accountants in Nederland moeten voor 1 mei 2017 een beroepseed hebben afgelegd, zo is deze week besloten. Het is maar de vraag of dat zin heeft.

Financieel adviseurs gingen de accountants voor in het afleggen van een eed, in 2013. Beeld HH

Waarom een eedaflegging?

De Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) hoopt met de introductie van een verplicht af te leggen eed het geschonden imago van de beroepsgroep op te vijzelen. Accountants - in Nederland zijn er zo'n 18- tot 19 duizend - stonden in de voorbije jaren wereldwijd regelmatig in het brandpunt van omvangrijke financiële schandalen, denk maar aan het boekhoudschandaal bij de gevallen Amerikaanse energiereus Enron.

Twee maanden geleden nog kregen de grootste vier accountantsfirma's in Nederland (EY, Deloitte, KPMG en PwC) miljoenenboetes opgelegd door de financiële toezichthouder AFM voor het niet naleven van de zorgplicht. Ze waren tekortgeschoten in de controles van jaarrekeningen over het boekjaar 2012, en in enkele gevallen over het boekjaar 2011.

Accountants hebben toch al een gedragscode?

Ja, de beroepsorganisatie noemt de introductie van een beroepseed zelf ook een symbolische maatregel. 'Inhoudelijk is er geen verschil tussen de eed en wat de gedragscode nu al voorschrijft, maar het moeten afleggen van een eed heeft wel symbolische en emotionele waarde', verduidelijkt NBA-woordvoerder Marc Schweppe.

Maar verkleint dit nu wel of niet het risico op onethisch handelen?

Egbert Eeftink, 'head of audit' en lid van de raad van bestuur van KPMG in Nederland, denkt 'dat de eed zal helpen om het interne kompas van accountants verder te versterken'. Wat KPMG betreft wordt de eedaflegging een betekenisvol moment en een extra gelegenheid voor interne discussie over belangrijke waarden als integriteit, vakbekwaamheid en het handelen in het algemeen belang.

Het effect van de maatregel valt niet te voorspellen, meent de NBA. 'We kunnen niet een in een glazen bol kijken, maar de eed creëert voor de accounts wel enige morele druk om zich aan de principes te houden.'

Frank Hartmann, hoogleraar management accounting & management control aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit, gelooft daar niks van. Hij noemt het een maatregel voor de bühne en verwacht niet dat de eed op een fundamenteel niveau besluiten van accountants gaat beïnvloeden. Het maximaal haalbare effect is volgens hem dat de eed de conversatie tussen beroepsgenoten op gang kan helpen over wat er in het grijze gebied, dat ook de accountancy kent, wel en niet toelaatbaar is.

'In de meeste gevallen zitten accountants de boel niet bewust te flessen, maar is er veeleer sprake van een proces waarbij complexheid van de materie, sociale factoren, relaties en vertrouwen kunnen resulteren in een tot collaboratie leidend meegaan met iets dat niet klopt', zegt Hartmann. 'Als je als accountant een sterk vermoeden hebt dat er iets fout zit, maar je bent er niet zeker van, dan is het moeilijk om je rug recht te houden. Zeker tegenover een CEO die beargumenteert dat hij vreest voor het voorbestaan van zijn bedrijf als jij de jaarrekening niet goedkeurt.'

Zijn accountants opgewassen tegen CEO's met grote ego's?

Hartmann stelt op grond van meer dan twintig jaar ervaring met accountants dat het vak vooral aantrekkingskracht uitoefent op mensen die van nature reactief zijn en cijfergericht. 'Een subselectie van mensen met minder sterke sociale antennes. Ze zitten ook nooit zelf achter het stuur. Hun gesprekspartners, CEO's, leiders van ondernemingen, zijn over het algemeen dominante karakters met een visie en sterke drijfveren. Het is lastig om daar feitelijke argumenten tegenin te brengen.'

Is er een effectiever instrument dan een vooral symbolische eed?

Volgens Hartmann zouden de onderwijsinstellingen en ook de NBA moeten focussen op versterking van sociale vaardigheden van accountants. 'Het zwaartepunt ligt nu op uitbreiding van wet- en regelgeving, alsof dat een oplossing biedt voor alles. De NBA is er ontzettend op gericht de beroepsgroep intact te houden, ze profileert zich als een gilde van accountants.' De beroepsorganisatie zou volgens de hoogleraar de aandacht meer moeten richten op gedragsaspecten. NBA-woordvoerder Schweppe zegt dat dit laatste al gebeurt. 'We hebben wel degelijk aandacht voor soft skills.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden