Bemoeial krijgt zijn eigen kamer

De alleenheersende topman van een bedrijf heeft een tegenwicht nodig: de president-commissaris nieuwe stijl...

Amsterdam De president-commissaris is gestaag bezig met het vergroten van zijn macht bij bedrijven. De voorzitter van de raad van commissarissen steekt meer tijd in toezicht, bemoeit zich nadrukkelijker met de strategische koers van de onderneming en heeft vaker een eigen kamer binnen het bedrijf.

Dat beeld komt naar voren uit een recent verschenen boek van advocaat en hoogleraar Steven Schuit, verbonden aan het kantoor Allen & Overy. Schuit sprak voor The chairman makes or breaks the board met 32 (oud-)bestuursvoorzitters en commissarissen.

De opmars van de president-commissaris is een tegenreactie op de toegenomen macht die de bestuursvoorzitter de laatste vijftien jaar binnen Nederlandse ondernemingen heeft gekregen. Onder invloed van Angelsaksische aandeelhouders hebben grote AEX-bedrijven hun polderende bestuursvoorzitter ingeruild voor een alleenheersende topman naar Amerikaans CEO-model.

Terwijl de macht van de topman groeide, bleef de president-commissaris achter. Het machtsevenwicht is daardoor uit balans geraakt.

Enkele bedrijfsdrama’s, zoals bij Ahold en ABN Amro, worden toegeschreven aan een te afwachtende houding van de president-commissaris. Bij Ahold wond bestuursvoorzitter Cees van der Hoeven de raad van commissarissen om zijn vingers, terwijl Rijkman Groenink bij ABN Amro te weinig tegenspraak kreeg van de Amerikaan Arthur Martinez.

Diverse bedrijven hebben daarop de president-commissaris meer formele macht gegeven. De Brits-Nederlandse bedrijven Shell, Reed Elsevier en Unilever hebben het Angelsaksische bestuurssysteem gekopieerd. De president-commissaris mag zich chairman noemen, werkt drie dagen per week en heeft veel intensiever contact met de hoogste managementlaag.

Bij Shell, waar tot 2005 president-commissaris Ad Jacobs vanuit een privékantoor in Rotterdam opereerde, heeft chairman Jorma Ollila (ex-Nokia) een eigen kamer in het Haagse hoofdkantoor bij Shell. Zijn tijdsbeslag van drie dagen ligt ook veel hoger dan bij Jacobs.

Maar ook bij ondernemingen als AkzoNobel en Ahold heeft de president-commissaris zijn takenpakket recent uitgebreid en een eigen kamer betrokken.

‘De chairman zorgt voor betere checks en balances’, zegt veelvuldig commissaris en oud-Shelltopman Jeroen van der Veer. ‘Dat is logisch want de CEO heeft ook meer macht dan de oude voorzitter van de raad van bestuur. Dat realiseren veel mensen zich niet in Nederland.’

De trend dat de positie van de president-commissaris wordt verzwaard, is onmiskenbaar, zegt Kees van Lede, onder meer president-commissaris bij Heineken. ‘Door de economische crisis van de afgelopen twee jaar waren commissarissen genoodzaakt veel intensiever betrokken te zijn.’

Aandeelhouders hebben vaker contact met commissarissen, constateert Rients Abma van Eumedion, een belangenvereniging van institutionele beleggers. Maar dat mag verder worden geïntensiveerd. ‘Het vertrouwen in een krachtige raad van commissarissen is weggezakt. Die kloof moet nog worden gedicht.’

Directeur Jan Maarten Slagter van de Vereniging van Effectenbezitters waarschuwt voor een te machtige president-commissaris. ‘Het risico bestaat dat andere commissarissen zich aan het toezicht onttrekken.’ En Van Lede waarschuwt: ‘Het wordt in Nederland niet geaccepteerd als de president-commissaris zich overal mee gaat bemoeien.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden