'Beloftes trekken sneller op dan de rook uit onze fabrieken'

Het volk van Sesto San Giovanni heeft gisteravond een opdracht meegekregen. Ga naar jullie fabrieken, naar de ziekenhuizen waar jullie als verpleegster werken en naar de scholen waar jullie lesgeven en overtuig zoveel mogelijk mensen van onze boodschap. Vertel ze dat we weer hoofdrolspelers in ons eigen leven kunnen worden. Dat we niet langer slaven van Europa hoeven te zijn. Zeg ze dat ze zondag 'nee' moeten stemmen.

'De straten zijn kapot, winkelruiten afgeplakt en van de ooit imposante fabrieken staan alleen de bekladde skeletten nog overeind.'Beeld Nicola Zolin

En dus deelt de werkloze Teresa (59) vandaag matglanzende folders uit van de centrumrechtse Lega Nord. 'Ik wil dat mijn kleinkinderen onze eigen melk drinken en onze eigen varkens eten. Geen mandarijnen uit Cambodja of olijfolie uit Tunesië', herhaalt ze bijna letterlijk de woorden die Lega Nord-voorman Matteo Salvini gisteravond uitsprak.

'Wij geven ze ontbijt, lunch en avondeten en zij klagen dat ze het eten niet lekker vinden? Vaffanculo aan migranten', zei zowel Salvini gisteravond, als de 75-jarige Giancarlo een dag later.

Ook hij zat gisteren in het bedompte gemeenschapszaaltje en ook hij praat de Italiaanse hoop op rechts vrijwel letterlijk na. 'In Rome denken ze natuurlijk: we sturen extra buitenlanders naar Sesto want daar zijn ze links. Maar zo is het niet meer.' Hij zwaait met zijn vinger: 'Zo is het niet meer, hoor je? Wij huilen hier niet langer om de dood van Fidel Casto. Wij sparen onze tranen voor een arbeider die zelfmoord pleegt omdat hij opeens werkloos is en zijn gezin honger leidt.'

Rood bolwerk

Er zijn niet veel steden in Italië waar het verval de laatste jaren sneller inzette dan in Sesto San Giovanni; een morsige stad in de buurt van Milaan die lang door het leven ging als het 'Stalingrad van Italië'. Een bijnaam die de ongeveer 80 duizend inwoners danken aan het moedige verzet in de Tweede Wereldoorlog - Mussolini begon te wankelen tijdens de fabrieksstakingen van Sesto - maar vooral omdat de stad sindsdien een van de roodste bolwerken van Italië was. Verkiezing na verkiezing haalde de Italiaanse Communistische Partij minstens 80 procent van de stemmen.

'In die tijd was deze stad fantastisch', zegt Giancarlo. 'Elke dag kwamen bussen vol arbeiders vanuit de hele regio hiernaartoe om te werken. Alle restaurants zaten vol tijdens de lunch, overal hoorde je gevloek en gelach. En kijk nu eens, er is helemaal niets overgebleven van Sesto. Ja, onkruid tussen de stoeptegels en kebabzaken bij het station.'

Giancarlo (75): 'Wij sparen onze tranen voor een arbeider die zelfmoord pleegt omdat hij opeens werkloos is en zijn gezin honger leidt.'Beeld Nicola Zolin

Sesto is letterlijk afgetakeld. De straten zijn kapot, winkelruiten afgeplakt en van de ooit imposante fabrieken - iconische bedrijven als bandenfabrikant Pirelli, drankenboer Campari, staalgigant Falck en treinbouwer Breda - staan alleen de bekladde skeletten nog overeind. De rest is ontmanteld en afgetakeld.

Volgens Teresa begon dat verval toen de overheid de meeste bedrijven liet vertrekken naar goedkopere landen. De crisis van 2008 maakte het werk vervolgens af. De werkloosheid steeg, net als de onvrede over de mannen aan het roer.

Het was Silvio Berlusconi die in 1994 voor het eerst verraste toen hij bijna net zo groot werd als links en de jaren daarna schoof de stad steeds iets verder weg van haar wortels. Nu Berlusconi langzaam van het politieke toneel verdwijnt, is het de beurt aan anti-immigratie partij Lega Nord. Bij de laatste regionale verkiezingen won haar lijstverbinding ruim een derde van de stemmen in Sesto.

Want de flyerende Teresa en de nostalgische Giancarlo zijn absoluut geen extreemrechtse uitzonderingen in hun stad. Hun folders worden vaker met instemmend ja-geknik aangenomen dan met boos gefrons afgeslagen. Sterker nog: in heel Italië veranderen kiezers de laatste jaren van politieke voorkeur. Zo hebben voormalige rode bolwerken als Cascina en Monfalcone inmiddels centrumrechtse burgemeesters en is de populistische Vijfsterrenbeweging vanuit het niets de grootste partij van het land geworden. Het zegt iets over de structurele onvrede in het land. Italianen zijn op zoek naar iets anders.

Beeld Nicola Zolin

Politieke kaste

Want hoewel de onvrede diffuus is - van maffiaproblematiek in Campanië, gebrekkige afvalverwerking in Lazio, tot de migratiecrisis op Sicilië en de economische malaise in steden als Sesto - is er toch een grote gemene deler: de politieke kaste. Dat zijn de beroepspolitici die hoofdzakelijk voor zichzelf zorgen en het volk vooral laten barsten.

Niet voor niets is 'kaste' deze campagne een van de sleuteltermen, net zoals 'politicus' het ergst mogelijke scheldwoord is. En niet voor niets herhalen vrijwel alle kandidaten zo vaak mogelijk dat zij geen échte politici zijn, maar antipolitici.

Wilt u minder politici, stem dan Sì, zegt Renzi te pas en te onpas over zijn zo gewenste grondwetswijziging. Bent u tegen de leugenachtige politici die al jaren aan het roer staan, stem dan No, zeggen tegenstanders van het referendum tijdens hun bijeenkomsten.

Want hoewel kiezers als Teresa en Giancarlo nog naar oplossingen voor hun onbehagen zoeken binnen de politiek, is de woede bij het gros van hun buren inmiddels omgeslagen in onverschilligheid. Zij lazen al zo vaak over corruptieschandalen in Rome, over frauderende senatoren en omgekochte wethouders, dat ze besloten zich voortaan afzijdig te houden. Al stem je honderd keer op de tegenpartij, wij blijven werkloos, zo is de redenering. Sterker nog: Rome, Brussel, de euro en de hele mikmak maken ons Sesto alleen maar armetieriger.

Referendum

Deze zondag vindt in Italië het referendum plaats waarmee premier Matteo Renzi in één klap de meeste weeffouten uit het politieke systeem hoopt te halen. Hoewel de keuze officieel over een reeks technische grondwetswijzigingen gaat, benaderen de meeste partijen en kiezers de stemming als een reguliere campagne. Vooral sinds Renzi beloofde op te stappen als zijn ja-kamp verliest, rook de oppositie bloed en verhardde de campagne. Volgens de laatste peilingen staat het nee-kamp op een zeer lichte voorsprong. De eerste uitslagen worden zondagnacht verwacht.

Daarom richten politici zich tijdens dit referendum niet puur op de ontevreden kiezer, maar vooral op de onverschillig geworden kiezer. 'Verspreid onze boodschap morgenochtend', zei Salvini in het gemeenschapszaaltje. Hij hoopt daarmee kiezers als Marco (23) te raken, de biologiestudent die zondag niet gaat stemmen omdat hij liever een baan zoekt zodat hij op zichzelf kan wonen. Of de blonde Emma (19) die samen met haar elf maanden oude baby, maar zonder ex-vriendje, rond moet zien te komen van 300 euro kinderbijslag. 'Ik wist niet eens dat er zondag een referendum is', zegt ze. 'Ik heb geen tv.'

Of de 82-jarige Natale; 'een echte rooie' die vroeger banden maakte in de Pirellifabriek, maar zijn dagen inmiddels slijt op de bankjes van stadspark Antonio Gramsci. Van het woord referendum alleen al moet hij lachen. 'Ik kan wel voor of tegen iets zijn, zoals vroeger, maar in dit land maakt het nu helemaal niet uit wat ik stem. Al die beloftes van politici, ik hoor ze al zo lang... Ze trekken sneller op dan de rook uit onze ouwe fabrieken. Er is alleen een verschil tussen de twee. Als onze fabrieken verdwijnen, komt er geen nieuwe voor in de plaats. Bij politici werkt dat helaas anders.'

Emma (19): Ik wist niet eens dat er zondag een referendum is, ik heb geen tv.'Beeld Nicola Zolin
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden