VIER VRAGEN

'Beloften, daar heb je weinig aan'

Van kledingketen V&D moet het personeel verplicht bijna 6 procent salaris inleveren door acute financiële problemen. Hoe ga je om met zo'n eenzijdige eis van de baas?

Beeld Claudie de Cleen

Moet ik nu inleveren?

Nee, niet aan beginnen, vindt Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit Utrecht. Ook niet als er door de werkgever met een nog negatiever scenario zoals ontslag wordt geschermd. Er is namelijk geen enkele zekerheid of je in de toekomst niet alsnog je baan verliest als het weer eens slecht met het bedrijf gaat. Schippers: 'Een werkgever kan baanzekerheid niet garanderen, dat is nou eenmaal de economische situatie. Heel veel werknemers zijn in het verleden al van een koude kermis thuisgekomen. Toezeggingen die door de baas gedaan waren, bleken niet haalbaar. Een goed voorbeeld daarvan is wat we bij het toenmalige TNT Post hebben gezien.'

Daar zouden de lonen van postbodes tot 15 procent worden verlaagd in ruil voor de garantie dat drie jaar lang geen gedwongen ontslagen zouden vallen. Met de vakbonden werd een akkoord gesloten, maar de postbodes gingen niet mee met het plan. Uiteindelijk vielen er duizenden ontslagen. 'Het is begrijpelijk om hier niet mee in te stemmen', zegt Schippers. 'Nu heb je als werknemer in ieder geval nog de zekerheid dat je het afgesproken salaris krijgt. Alle beloften voor de toekomst, daar heb je weinig aan. En bovendien hebben veel mensen het geld gewoon nodig om hun hypotheek of huur te kunnen betalen. Een paar tientjes per maand minder maakt een enorm verschil.'

En als ik toch instem en later alsnog ontslagen word? Krijg ik dan ook een lagere uitkering?

Allereerst: een werkgever kan je niet dwingen om zomaar met een lager salaris genoegen te nemen. In het arbeidscontract is afgesproken dat je maandelijks een bepaald inkomen krijgt, aldus Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Voor dat bedrag is door zowel de werkgever als werknemer getekend. Het salaris kan omhoog, maar zomaar een salarisverlaging toepassen, dat mag niet. Dan moet er met iedere medewerker een nieuw contract worden afgesloten. Wordt salarisverlaging zonder instemming ingevoerd, dan behoort een stap naar de rechter tot de opties.

'Het blijkt erg lastig om instemming te krijgen over vermindering van het salaris', zegt Verhulp. 'De enige optie is om een collectieve afspraak te maken voor een grote groep werknemers, bijvoorbeeld via de vakbonden. Als salarisverlaging in een cao wordt afgesproken en leden stemmen in, dan is het zo. Maar dat komt zelden voor.'

Stem je wél met het loonoffer in en word je op een later moment alsnog ontslagen, dan heeft dat ook gevolgen voor de te ontvangen WW-uitkering. Die werkloosheidsuitkering wordt bepaald op basis van het laatst ontvangen salaris, weet Verhulp. 'Is dat salaris lager, dan gaat je uitkering ook omlaag. Een medewerker van V&D die zes procent heeft ingeleverd bijvoorbeeld, ziet zijn WW-uitkering met 4,2 procent dalen.'

Gebeurt dit vaak?

Eenduidige cijfers over het inleveren van salaris ontbreken. Niet altijd wordt vastgelegd of werknemers salaris besluiten in te leveren in ruil voor bijvoorbeeld een hoger pensioen, of meer vakantiedagen. Adviesbureau Berenschot heeft wel becijferd dat bij een op de vier bedrijven wordt gekeken naar versobering van de arbeidsvoorwaarden. Bij een op de tien bedrijven wordt ook over salarisverlaging gepraat.

Werknemers staan daar niet per se negatief tegenover, blijkt uit het Nationaal Salaris Onderzoek van Intermediair en de Nyenrode Business Universiteit uit 2013. 'Veel werknemers willen best een deel van hun salaris inleveren als ze daarvoor een interessantere baan (41 procent, red.), een hoger pensioen (38 procent) of baanzekerheid (34 procent.) terugkrijgen', zegt Jaap van Muijen, hoogleraar psychologie aan Nyenrode. 'Maar erg veel geld willen we niet opgeven. Maximaal 4 procent van het netto salaris bij mensen met een wo-opleiding, bij werknemers met een mbo-achtergrond is dat 2,3 procent. Dat is een stuk lager dan het loonoffer dat nu bij V&D gevraagd wordt.'

Is salaris inleveren altijd onverstandig?

Dat hoeft niet. Het is best voor te stellen dat werknemers akkoord gaan met een iets lager salaris of een nullijn, in ruil voor een leven lang scholing of training van de werkgever, denkt Schippers. 'Je baankansen gaan omhoog als je zorgt dat je met cursussen continu bij blijft . Ook als je je baan in de toekomst zou verliezen, heb je hier iets aan.'

Het gebeurt nu al. Bij sommige werkgevers met een 'cao a-la-carte' systeem is het al mogelijk om te sparen voor een sabbatical of om salaris om te zetten in een aantal extra vakantiedagen. Maar zelfs dan is het afwachten of een verzoek gehonoreerd wordt. 'Sommige werknemers sparen jaren om drie maanden weg te gaan, maar als het moment eenmaal daar is blijkt dat het werk zo'n lang vertrek niet toelaat. Ook hier zie je de onzekerheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden